Şartlar Oluştuğunda Her Şey Değişir
Kadınlarımız sporda, özellikle de voleybolda büyük başarılar elde ettiklerinde, bu başarıların hemen Cumhuriyet'e ve Mustafa Kemal Atatürk'e bağlanmasını zaman zaman anlamakta zorlanıyorum.
Elbette Atatürk'ün ve Cumhuriyet'in kadınlarımızın toplumdaki yerinin güçlenmesinde önemli katkıları olmuştur. Bunu inkâr etmek doğru değildir. Atatürk, ülkemizi daha özgür, daha çağdaş ve daha akılcı bir yapıya taşımak için önemli adımlar atmış büyük bir liderdir. Fakat her toplumsal gelişmeyi yalnızca bir kişiye veya bir döneme bağlamak da tarihin akışını biraz fazla basitleştirmek olmaz mı?
Şunu da düşünmek gerekir: Osmanlı döneminde kadınlarımız voleybol oynamak, spor yapmak veya toplumda daha fazla yer almak istediler de birileri çıkıp onlara "Hayır, yapamazsınız" mı dedi? Mesele bundan çok daha karmaşıktır. Toplumların gelişmesi yalnızca kanunlarla değil, zamanın şartları, ekonomik imkânlar, eğitim, şehirleşme, dünya ile ilişkiler ve insanların düşünce biçimleriyle birlikte gerçekleşir.
Üstelik Atatürk de Osmanlı Devleti'nin yetiştirdiği bir paşaydı. Cumhuriyet gökten zembille inmedi. Osmanlı'nın son dönemlerinde de yenileşme, modernleşme ve Batı'yı yakalama arayışları vardı. Özellikle 1800'lü yıllardan itibaren eğitimden askeriyeye, hukuktan devlet yönetimine kadar birçok alanda Avrupa'nın seviyesine ulaşma çabası görülüyordu. Yani Cumhuriyet, kendisinden önceki bütün birikimin yok sayılmasıyla değil, o birikimin önemli ölçüde dönüştürülmesiyle ortaya çıktı.
Atatürk'ün büyüklüğü de biraz burada yatıyor. O, içinde bulunduğu şartları görerek bir yol açtı ve o yolu kararlılıkla yürüttü.
Fakat tarihe bakarken bir başka gerçeği de unutmamak gerekir: Şartlar neye izin veriyorsa, toplumlar çoğu zaman o yönde gelişir.
Bugün İran başka şartların sonucudur, İngiltere başka şartların. Türkiye ise kendi tarihsel şartlarının sonucudur. Gelecekte şartlar değişirse toplumların yönü de değişebilir. Bugün sahip olduğumuz özgürlükleri ve kazanımları sonsuza kadar değişmez kabul etmek de doğru değildir.
Bu nedenle Atatürk'ü ve Cumhuriyet'i her başarının arkasına sürekli yerleştirmek, zaman zaman onların gerçek değerini anlatmak yerine onları birer slogana dönüştürme tehlikesi taşıyor. Bir değeri sürekli tekrar etmek, onu güçlendirmek yerine zamanla sıradanlaştırabilir.
Atatürk'ü sevmek, her başarının altına onun adını yazmak değildir. Onu anlamak; hangi şartlarda yaşadığını, hangi sorunlarla mücadele ettiğini, kendisinden önce oluşmuş birikimi nasıl değerlendirdiğini ve ülkeyi hangi istikamete taşımaya çalıştığını anlamaktır.
Cumhuriyet'i savunmak da yalnızca "Cumhuriyet bize bunları verdi" demek değildir. Cumhuriyet'in hangi şartlarda kurulduğunu, hangi kazanımların nasıl elde edildiğini ve bu kazanımların geleceğe nasıl taşınacağını düşünmektir.
Son padişahları veya Osmanlı'nın son dönemini değerlendirirken de aynı ölçüyü kullanmalıyız. Tarihi bugünün şartlarıyla yargılamak yerine, o insanların yaşadığı dönemin şartlarını anlamaya çalışmalıyız. Çünkü tarih, yalnızca kazananların veya kaybedenlerin hikâyesi değildir; aynı zamanda insanların içinde bulundukları şartların hikâyesidir.
Kadınlarımız ise elbette başımızın tacıdır. Onlardan çok şey bekliyoruz. Sporda, bilimde, sanatta, siyasette, ekonomide ve hayatın her alanında daha büyük başarılar göstermelerini istiyoruz.
Ama kadınlarımızın başarısını yalnızca bir siyasi veya tarihsel dönemin başarısı olarak değil, kadının kendi emeğinin, yeteneğinin, azminin ve toplumun zaman içinde değişen şartlarının bir sonucu olarak da görebilmeliyiz.
Atatürk'ü küçültmeden, Cumhuriyet'i değersizleştirmeden, Osmanlı'yı da bütünüyle yok saymadan geçmişimize bakabilmek gerekir.
Çünkü geçmişimizi sloganlarla değil, anlayarak değerlendirirsek geleceğimizi de daha sağlam kurabiliriz.
Ve belki de en önemlisi şudur:
Şartlar oluştuğunda insan değişir, toplum değişir, dünya değişir. Önemli olan, değişen şartlar karşısında hangi değerleri koruyarak yolumuza devam edeceğimizi bilmektir.