MAL BİLDİRİMİ: BENİMKİ TAMAM DA ONUN MALINI BEN NERDEN BİLEYİM? - 1

Bu yazıdaki konumuz, kamu çalışanı olan ya da sayılanların “Mal Bildirimi Sorumluluğunun Yarattığı Krizler ve Çözüm Yolları”na yönelik bir değerlendirme olacaktır.

Bir kişi, kamu çalışanı olma açısından; “atanmak”, “seçilmek” ya da “sayılmak” sûretiyle kamu çalışanı statüsünde yer almaktadır.

Söz konusu kamu çalışanları, ilgili kânunlar gereği: Kendileri, eşleri ve reşit olmama ya da mahcurluk nedeniyle velâyeti altında olan çocuklarının sâhip olduğu; kânunda tanımlanan taşınır ve taşınmaz mallar ile gelir, alacak ve borçlara âit durumu, bildirmekle sorumlu oldukları idârelere bildirmek mecbûriyetindedir.

Mal bildirimi ile uygulamayı düzenleyen 2 temel hukûkî düzenleme bulunmaktadır:

         1)-Milletlerarası Sözleşmeler

                   a)-Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi (Merida Sözleşmesi)

                   b)-Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Medeni Hukuk Sözleşmesi ve Ceza Hukuku Sözleşmesi

        2)-Millî Yasalar

                  a-Anayasa                         : 71. madde

                  b)-3628 sayılı Kânun        : Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet Ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu

                 c)-657 sayılı Kânun           : Devlet Memurları Kanunu

                 ç)-Özel Kanunlar              

Konuyu fazla dağıtmamak ve genişletmemek adına:

àMilletlerarası sözleşmeler, Anayasa ve Kamu çalışanlarına ya da kamu çalışanı sayılanlara yönelik olarak çıkartılan özel kanunlarda yer alan hükümler üzerinde durulmayacaktır.

àSâdece 3628 ve 657 sayılı kânunda mal bildirimi hakkında yer alan temel işâret taşlarına yer verilecek; mal bildirimi kapsamında yer alan, “hediye” ve “haksız kazanç” ile ilgili konulara da girilmeyecektir.

3628 sayılı kânun, tamâmen mal bildirimin düzenleyen “konuya özel” bir kânun iken: 657 sayılı kânun ise; madde 14, 109, 125/B.b ve 125/D.j’de yer alan özel hükümlerle mal bildirimine yer veren “çalışana özel” bir kânundur.

Yine aynı şekilde, kamu çalışanı olan ya da sayılanlara yönelik olarak çıkartılan özel kanunlar da “çalışana özel” bir kânundur.

Amacım; motamot, soğuk ve resmî bir dil ile okuyucuya mal bildirim yükümlülüğü hakkında bilgi vermek değildir.

Mal bildiriminin detayı hakkında fikir ve bilgi edinmek isteyenler, ilgili kânunlarda yer alan ilgili hükümlere bakmak sûretiyle fikir ve bilgi edinebilirler.

Kamu çalışanları, aşağıdaki durumun gerçekleşmesi hâlinde; söz konusu hâlin ortaya çıktığı günü tâkîp eden “çalışan statüsü ile varlık ve borç değişimine göre belirlenen süre içinde”, bildirmekle sorumlu olduğu idâreye söz konusu mal bildirimini yapmak mecbûriyetindedir:

               1)-Kamu çalışanı sayılmasını gerektiren durum kesinleştiğinde

               2)-Kamu çalışanı sayılmasını gerektiren hâli kaybettiği durum kesinleştiğinde

              3)-Kamu çalışanı sayıldığı süre içinde:

                               a)-Sonu (0) ve (5) ile biten yıllarda (En geç şubat ayı sonuna kadar)

                               b)-Aylık net gelirin 5 katını aşan artış ya da azalış olduğunda (30 gün içinde)

 

Mal Bildiriminde Bulunulması Hakkında Yönetmelik’in “Eşlerin Mal Bildirimi” başlığı altında eşlerin mal bildirimini düzenleyen 4. maddesinde “Madde 4-Her ikisi de 3. madde kapsamında bulunan eşlerin her biri ayrı ayrı mal bildiriminde bulunmak zorundadır. Bu takdirde, eşlerden her biri, eşi ile velayeti altındaki çocuklarının da mallarını bildirirler.” hükmü yer almaktadır.

Bu hükme göre; bir kamu çalışanı olan ya da sayılan kişinin eşi kamu çalışanı olsa ya da sayılsa dahi, sâdece birinin mal bildiriminde bulunması yeterli olmayıp her ikisi de bizzat “aynı nitelikte tıpkıbasım” mal bildiriminde bulunmakla mükelleftir.

 Mal bildirim formunun formatı; Yönetmeliğin 12. maddesinde yer alan hüküm gereği, Yönetmelik ekinde düzenlenmiş matbû bir form ile belirlenmiş olup mal bildiriminin söz konusu forma göre “tek nüsha” olarak düzenlenmesi, târih atılmış ve imzâlanmış şekilde ilgili idâreye teslîm edilmesi mecbûrîdir.

 

Yazımızda bâzı hususlara özel olarak vurgu yapılacağından; konunun anlaşılması açısından, mal bildiriminde beyân edilmesi gereken hususları detaylı olarak belirtmekte fayda bulunmaktadır.

 

Bu bağlamda; 3628 sayılı Kânûn’un 5. maddesinde ve ilgili Kânûn’un uygulanmasını düzenleyen Yönetmeliğin 8. maddesinde yer alan hüküm gereği, mal bildirimine konu olan hususlar şunlardır:

           1)-Taşınmaz mallar (arsa ve yapı kooperatif hisseleri dâhil)

          2)-Kendilerine aylık ödenenler, net aylık tutarının 5 katından; aylık ödenmeyenler ise Genel İdare Hizmetleri sınıfında birinci derecenin 1. kademesindeki şube müdürüne ödenen net aylığın 5 katından fazla değer ve tutarındaki:

                       a)-Para ve para hükmündeki kıymetli kâğıt

                      b)-Hisse senedi ve tahvil

                      c)-Altın ve mücevherat

                  ç)-Her türlü kara, deniz ve hava taşıt araçları, traktör, biçer-döver, harman makinası ve diğer zirâat makinaları, inşâat ve iş makinaları, hayvanlar, koleksiyon ve ev eşyâları ile diğer taşınır mallar

                     d)-Hak

                    e)-Alacak

                    f)-Borç

                    g) Gelir

Mal bildirimi târîhindeki değerleri esâs alınmak sûretiyle: Taşınmaz mallar ayrı ayrı değerleriyle; 2. maddede belirtilenler ise, ayrı ayrı toplam değerleri tek kalem hâlinde beyân edilmelidir.

 

Söz konusu mal bildirimini yapmayı ve ayrıca ticârî kazancı bildirmeyi mücbir kılan durum ortaya çıktığında; ilgili süre içinde usûle uygun olarak gerçeğe uygun şekilde mal bildirimi yapılmadığında ya da gerçeğe aykırı şekilde mal bildirimi yapıldığında, 3 yıla kadar hapis cezâsı dâhil olmak üzere çeşitli adlî cezâ ve disiplin cezâsı uygulanmaktadır.

 

Burada, cezâlarla ilgili olarak özel şekilde hatırlatılması gereken bir konu bulunmaktadır:

 

3628 sayılı Kânûn’un 15. maddesinde yer alan hüküm gereği:

         -->Bir kamu çalışanını mal beyânıyla ilgili olarak gerçeğe aykırı açıklamada bulunlar ile gerçeğe aykırı mal bildiriminde bulunan kamu çalışanları, “ilgili fiile göre verilen hapis cezâsı süresi kadar” kamu hizmetlerinde görev almaktan yasaklanırlar.

        -->Haksız mal edinen, haksız edinilen malı kaçıran, gizleyen ile söz konusu nitelikteki malı edinmeye, kaçırmaya ve gizlemeye yardım edenler, “müebbed olarak” kamu hizmetlerinde görev almaktan yasaklanırlar.

( D e v â m  E d e c e k )

NOT :

*"Sanat, Hak ve halk içindir!" düstûruyla yazmaya çalıştığım yazı ve şiirlerime yorum yapmak sûretiyle sağladığınız katkı için çok teşekkür ederim!