DEPOCULARI, ASALIM MI; YOKSA KESELİM Mİ? - 2
Haddini aşan “piyasa bozucu kontra müdâhaleler”in olduğu piyasada kamu otoritesinin: “Mâdem öyle, işte böyle; siz istediniz!” der gibi, “aynıyla hattâ daha fazlasıyla mukâbele” prensibiyle sert şekilde piyasaya müdâhale etmesi; hükûmetlerin samîmîyetini göstermesi ve milletin râhata ermesi açısından yerinde bir uygulama olacaktır.
İhtikâr kapsamında yaşanan sorunu önlemenin yolu; depo basmak, depoculara cezâ vermek ve depocuları afişe etmek değildir.
Her şeyin doğal hâliyle ve doğal seyri içinde yürümesi hâlinde, mevcut sistemden kimsenin herhangi bir şikâyeti zâten olmayacaktır.
Mevcut durumda:
-->Ortada âcil olarak çözülmesi gereken bir durum olduğu,
-->Kentsel dönüşüm ve arâzî toplulaştırmada olduğu gibi gönüllülük esâsına göre değil “cebren düzenleme yapılması” gerektiği,
-->Bir deprem, bir sel ve bir yangın gibi vurup geçecek kararlılıkta davranılması gerektiği
Açıktır.
Şunu özellikle hatırlatmak isterim:
Fâhiş fiyâtın tek sebebi ihtikârcılık değil, üretim mâliyetlerini oluşturan girdilerin mâliyetinin de yüksek olmasıdır.
Devlet desteklemeleri, vâdeli şartlar altında çiftçi için mâliyet düşürücü faydaya dönüşmemekte ve bu desteklemeler piyasadaki açgözler tarafından emilmektedir.
Devlet âdetâ, girdi üreticilerini ve ithâlâtçılarını finanse etmektedir.
Soruna karşı bütüncül bir yaklaşım sergilenmesi, piyasanın “vücûduna batan hançer, diken ve kıymıklar”ın ve “ayakkabısına dolan taşlar”ın tamâmının çıkartılması gerekmektedir.
Bu kapsamda, birincil / ilk üretime dayalı tarım ve hayvancılık ürünleri ile ikincil / sanâyi kaynaklı tarım ve hayvancılık ürünlerinde fâhiş fiyat ve depoculukta ihtikâr / tekelleşme sorununun çözümü amacıyla aşağıdaki uygulamalara başvurulması doğru bir politika olacaktır:
A)-Üretim mâliyetini düşürücü tedbirler açısından
1)-Gübre, ilâç ve tohum gibi temel girdiler için zirâat odaları ya da kooperatif bölge birlikleri eliyle dijital ortamda talep toplanmalıdır.
2)-Ulusal ve uluslararası teklîfe açık şekilde ihâle sistemi oluşturulmalı, çiftçiler fâizsiz borçlandırılmak üzere girdilerin bedeli devlet tarafından ödenmelidir.
3)-Girdi têmîn edicilerden deney raporu, analiz raporu ve çimlenme çıkışı raporu gibi süreçler tamamlanınca iâde edilecek şekilde süresiz têminât mektûbu alınmalıdır.
4)-Gelir vergisi açısından: Girdiler üzerindeki kaldırılan KDV geri getirilmek sûretiyle kayıt dışı girdi hareketleri kontrol altına alınmalı; çiftçiden tahsîl edilen KDV, faturasını ibrâz eden ve mâlî doğruluğu têyîd edilen çiftçiye geri ödenmelidir.
Hattâ, e-fatura uygulamasıyla vatandaşın vatandaşlık numarası entegre edilmek sûretiyle, vatandaşın mürâcaât etmesine gerek kalmadan banka hesâbına doğrudan ödenmelidir.
B)-Hukûkî düzenleme açısından
1)-Fâhiş fiyat ve karaborsacılık terimleri, yoruma yer kalmayacak şekilde net olarak tanımlanmalıdır.
2)-Mevzûattaki eksikler ile yoruma açık olan ve istismâr edilen konular ortadan kaldırılmalıdır.
3)-Piyasaya sunulan mal ve hizmetler, GTİP kodlamasında olduğu gibi kodlanıp her koddaki tedârik zincirinin kâr marjı belirlenmelidir.
4)-Kayıt dışı depoculuk yapanlarla ve sağlam ürünleri imhâ edenlerle ilgili olarak aşağıdaki uygulamalara yer verilmelidir:
a-Depo, depodaki araç ve makine ekipman ile her türlü mala el konulmalıdır.
b-El konulan varlıklar, tarım kredi kooperatifi benzeri zincir marketlerde ucuz fiyâta satılmalıdır.
c-El konulan varlıkların 50 katı cezâ uygulanmalıdır.
ç-Depoculuk yapanların; en az 5 yıl süreyle şahsen, yönetim kurulu üyesi ya da yönetici olarak benzer nitelikteki faâliyet kollarında ticâret yapması yasaklanmalıdır.
d-Depo çalışanlarına en az 6 ay, sağlam ürünleri imhâ edenlere en az 2 yıl hapis cezâsı verilmelidir.
C)-Tedârik zincirinin plânlanması açısından:
1)-Üreticinin doğrudan toptancı ve perâkendeciye ürün satması sağlanmalıdır.
2)-Üretici ile perâkendeci arasında; aynı ilde satılan üründe en fazla bir, farklı ilde satılan üründe en fazla 2 toptancı olmalıdır.
3)-Ürünün hizmet ihtiyâcı, dayanıklılık eşiği, dökme ve ambalâjlı satılma durumu gibi kriterlere göre toptancı ve perâkendeciye kâr marjı konulmalıdır.
Ç)-Depolama hizmetinin plânlanması açısından:
1)-Bütün modern ve ilkel depoculuk hizmetleri kayıt altına alınmalıdır.
2)-Kayıtlı depoculuk yapanlarla ilgili olarak aşağıdaki uygulamalara yer verilmelidir:
a-Ürünün niteliği, yeni ürün çıkma zamânı, yurt içi ve yurt dışı piyasanın genel davranışı, .. gibi hususları dikkate almak sûretiyle ve ürünün “ürüne göre belirlenen son ayda” tamâmı piyasaya sürülmüş olmak şartıyla; depolarda kayıt altına alınmış ürünlerin her ay belli bir bölümünü piyasaya sunma zorunluluğu getirilmelidir.
b-Herhangi bir ay içinde depodan çıkış yapması gereken malına müşteri bulamadığını iddiâ eden depocuların malları, cârî ay içindeki ortalama fiyât üzerinden TMO ve tarım kredi kooperatifi tarafından satın alınmalı, doğrudan ya da anlaşmalı marketler eliyle piyasaya sürülmelidir.
3)-Kooperatif bölge birlikleri (birim kooperatifler değil) ile küçük ve orta ölçekli tarım işletmelerine, “iklimlendirme kontrollü depolama tesisleri” için daha uygun şartlarda finansman sağlanmalı ve ürünlerinin pazarlanmasına katkı sağlanmalıdır.
Burada: depocular, toptancılar ve perâkendeciler arasında; 2. derece dâhil akrabâlık ve hısımlık ile başka sektörde dahi olsa herhangi bir ortaklık ilişkisi bulunmamasına dikkat edilmelidir.
Bilinmelidir ki:
Aşağılamak için3 harfliler diye bilinen zincir market işletmeler; “fâhiş fiyat” kapsamındaki yasal tâkipten kurtulmak amacıyla, kendileri ile “organik bağları olan firmalar” arasında zincirleme 3-4 devir yapmak sûretiyle son fiyâtı mâkul hâle getirmektedir.
Tedârik zinciri ve depolama hizmetinin plânlanması konusundaki teklîfimin eksik yönleri tamamlanıp ve şekli daha da geliştirilip bir ân önce uygulamaya geçilmelidir.
Alınacak basit ama keskin, güçlü, etkin ve caydırıcı tedbirlerle:
-->Depoculuğun stokçuluğa dönüştürülmesi,
-->Her sene “etki ajanları / yıkım ekipleri” eliyle tüketicilerin sinir uçları ile oynanmak sûretiyle depoculara düşmân olunması ve sosyal infiallerin ortaya çıkması
Gibi hususlar önlenebilecektir.
Burada bir tehlikeye de dikkat çekmek gerekir:
Depoculuk hizmetinin, yanlış politikalar sonucu "al atını, başlarım tımârına!" şeklinde ikrâh edilen bir faâliyete dönüştürülmemesi ve depoculuk faâliyetine son verilmesine neden olunmaması da gerekmektedir.
Aksi hâlde, "30 TL'ye de soğan patates mi olurmuş?" diye yaygara yapanların; can yakıcı buldukları fiyâta soğan ve patates yerine bedâvaya üçün birini alacaklarından, “Allah rızâsı için bir baş soğaaaannn!” diye meler şekilde ortada dımdızlak kalacaklarından kimsenin zerre kadar şüphesi bulunmasın!
Öneri ve uyarım ciddîye alınmayacaksa; Halep oradaysa arşın da burada, hodri meydan:
Soğan ve patates 30 TL olabilir ama, depoculuğu bir sezon yasaklamak ve depolama hizmeti verilmediğinde neler olacağını görmeyi denemek bedâva!..
Böyle bir fırsat kaçmaz yâni, her hükûmete ve her vatandaşa lâzım!
Yâni demem o ki:
Günün sonunda mutlu sona ulaşmak için: Sebebin ve çözümün ne olduğunu, neye ve niçin karşı çıkacağımızı, hangi kabloyu keseceğimizi ya da hangi düğmeye basacağımızı iyi bilmek; “sap ile samanı” ve “soğan ile patatesi” karıştırmamak lâzım
Özellikle tekrar vurgulamak istiyorum:
Otomobilcilerin yaptığı gibi; piyasa bozma, tekelleşme ve fâhiş fiyat tutumu gösteren her mal ve hizmette yerli ve yabancı üretici, ithâlâtçı, ihrâcatçı, ana distribütör ve bâyîlere yönelik olarak bu tutum sergilenmelidir.
Bu kapsamda da aşağıdaki uygulamalara yer verilmelidir:
1)-Bâyîlik ve toptancılık sistemi ile çalışan satışlarda; mal talepleri devletin denetimi altındaki portaldan yapılarak satıcıya ulaşmalı; gelen mal ile satılan malın satışının gecikmesinin sebebi denetlenmelidir.
2)-Kasıtlı olarak üretmeyen, yerli ve yabancı üreticiden mal talep etmeyen, gelen malı satmayanlara ağır müeyyideler uygulanmalıdır.
3)-Alıma kota konulmalıdır. Meselâ; bir âile ve bir şirkete bir yılda sâdece 1 otomobil alma hakkı tanınmalı, diğer alımlar için yeniden sıraya girmesi sağlanmalıdır.
4)-İlgili malı almaya yönelik ekonomik pozisyonunu gerçekçi bir şekilde oluşturmamış kişilerin; söz konusu malı talep etmesine, elde ettiği alım önceliği sırasını pazarlamak sûretiyle rant elde etmesine ya da kânûnî kısıtlamaları aşmak için başkasının kullandığı kişi durumunda hareket etmesine müsâade edilmemelidir.
Yazarın Diğer Yazıları
- MAL BİLDİRİMİ: BENİMKİ TAMAM DA ONUN MALINI BEN NERDEN BİLEYİM? - 3
- MAL BİLDİRİMİ: BENİMKİ TAMAM DA ONUN MALINI BEN NERDEN BİLEYİM? - 2
- MAL BİLDİRİMİ: BENİMKİ TAMAM DA ONUN MALINI BEN NERDEN BİLEYİM? - 1
- HEY SEN, 431 MÜNDEMİÇ; AYAĞA KALK!
- KADINLAR HÂRİKALAŞTIKÇA, MECBÛREN NÛRÎLEŞEN ERKEKLER: TEŞHİR - 13
- KADINLAR HÂRİKALAŞTIKÇA, MECBÛREN NÛRÎLEŞEN ERKEKLER: TEŞHİR - 12
- KADINLAR HÂRİKALAŞTIKÇA, MECBÛREN NÛRÎLEŞEN ERKEKLER: TEŞHİR - 11
- AMA SENİNKİ DE DÜPEDÜZ FONGUN SAYILIR! - 3
Yorumlar
- Adem ERDOĞAN
Güzel bir yazı olmuş.
- Mesut Çavdar
Merhaha Ufuk Bey, güzel bir yazı olmuş ellerinize sağlık ama Hukûkî düzenleme açısından 3 maddeye katılmıyorum. Serbest piyasada kar marjının belirlenmesine olanak verilmelidir. 4. maddeye de katılmıyorum devlet özel mülkiyete öyle el koyamaz. diğer maddelere katılıyorum. Yine diğer kısımlarda geçen kar marjı olayına katılmıyorum. Serbest piyasa ekonomisinde devletin sadece tekelleşmeye engel olması, monopol piyasaları engellemesi gerekir. Ülkemizde en çok gördüğüm monopolcü rekabet eden firmalar var. Bunu 3 harfli marketler ve GSM şirketleri dahil.
