TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN SİYASİ TARİHİ VE SEÇMEN DAVRANIŞI (2)
(11 KASIM 1938-07 AĞUSTOS 1946-15 EKİM 1961)
Parti: CHP; Dr. Refik Saydam: 25 Ocak 1939 - 8 Temmuz 1942
Ahmet Fikri Tüzer: 8 Temmuz 1942 - 9 Temmuz 1942 (Vekâleten)
Şükrü Saracoğlu: 9 Temmuz 1942 - 7 Ağustos 1946
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk çok partili genel seçimi “oylama yöntemi” Türk siyasi tarihine "açık oy, gizli sayım" esasıyla, yani oylar halk tarafından açıkça verilecek, ancak sayım işlemi kapalı kapılar ardında yapılacak şekilde 21 Temmuz 1946'da gerçekleştirilmiş bu seçimi de İktidardaki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 397 milletvekiliyle galip gelirken, muhalefetteki Demokrat Parti (DP) 61, bağımsızlar ise 7 milletvekilliği kazanmıştır. (günümüz 2026 CHP’si ile bir bağ kurmuş olmalısınız.) Bu seçim; Adli denetimden yoksun olması ve sayım esnasındaki usulsüzlük iddiaları nedeniyle literatürde genellikle "şaibeli" veya "hileli seçim " olarak anılır.
CHP; Başbakan Mehmet Recep Peker: 7 Ağustos 1946 - 10 Eylül 1947 istifa, Hasan Saka: 10 Eylül 1947'den 16 Ocak 1949'a kadar, Şemsettin Günaltay 16 Ocak 1949 tarihinde göreve başlayan 22 Mayıs 1950 tarihine kadar bu görevi sürdürdü.
İsmet İnönü: 2. Cumhurbaşkanı olarak 11 Kasım 1938'den 22 Mayıs 1950'ye kadar görev yapmıştır. Celâl Bayar: 22 Mayıs 1950'de seçilerek Türkiye'nin 3. cumhurbaşkanı olmuş ve görevi 1960 yılına kadar sürdürmüştür. 1950 yılında Demokrat Parti (DP) genel başkanı,14 Mayıs 1950 seçimlerinde Celâl Bayar idi. Seçimlerin ardından Celâl Bayar'ın Cumhurbaşkanı seçilmesiyle boşalan genel başkanlık görevine, 9 Haziran 1950 tarihinde Adnan Menderes getirilmiştir.
1950 Türkiye genel seçimleri, 14 Mayıs 1950 tarihinde yapılmış ve TBMM 9. dönem milletvekilleri seçilmiştir. "Gizli oy, açık tasnif" yönteminin ilk kez uygulanan yöntem 1950 seçimlerini Türkiye tarihinin ilk demokratik seçimi kabul eder. DP %55.2 oy oranı ile birinci, CHP %39.6 oy oranı ikinci parti olmuştur.
Adnan Menderes, 22 Mayıs 1950 tarihinden 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesine kadar aralıksız olarak Türkiye'nin başbakanı olarak görev yapmıştır.
1960 darbesi, demokratik düzeni kesintiye uğratan ilk askeri müdahale olup, Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamıyla sonuçlandı. Genişletilmiş haklar ve Anayasa Mahkemesi gibi kurumları getiren yeni bir anayasa yapıldı, ordu siyasette kurumsal bir vesayet alanı oluşturdu; Demokrat Parti (DP) Genel Başkanı ve Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan Yassıada'da yargılanarak idam edildi. Çok sayıda DP'li siyasetçi hapis cezası aldı ve siyasi yasaklı konuma getirildi.
1960 darbesi sonrasında gerçekleştirilen ilk seçim, 15 Ekim 1961 tarihinde yapıldı. Bu seçim, çok partili hayata dönüşün simgesi olmuş ve Türk siyasi tarihinde yeni bir dönemi başlatmıştır.1961 Genel Seçimleri'nin öne çıkan detayları şöyledir: Koalisyon Döneminin Başlangıcı: Hiçbir parti tek başına iktidar çoğunluğunu elde edemedi. Seçim sonuçlarına göre: Cumhuriyet Halk Partisi (CHP): %36,7 oy oranıyla 173 milletvekili Adalet Partisi (AP): %34,8 oy oranıyla 158 milletvekili Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP): %13,9 oy oranıyla 54 milletvekili Yeni Türkiye Partisi (YTP): %13,7 oy oranıyla 65 milletvekili Hükümet Kurulumu: Seçimlerin ardından CHP Genel Başkanı İsmet İnönü'nün başbakanlığında, Adalet Partisi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk koalisyon hükümeti kuruldu.
devam edecek