TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN SİYASİ TARİHİ VE SEÇMEN DAVRANIŞI (3)
( 15 EKİM 1961-14-28 MAYIS 2023)
VIII. İnönü Hükûmeti: 20 Kasım 1961 - 25 Haziran 1962 tarihleri arasında görev yapmıştır. Cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti olup CHP ve AP ortaklığıyla kurulmuştur.IX. İnönü Hükûmeti: 25 Haziran 1962 - 25 Aralık 1963 tarihleri arasında görev yapmıştır. CHP, YTP, CKMP partilerinin katılımıyla oluşan üçlü koalisyon,X. İnönü Hükûmeti: 25 Aralık 1963 - 20 Şubat 1965 tarihleri arasında görev yapmıştır. CHP ve bağımsız milletvekillerinden oluşan azınlık hükümetidir.Ürgüplü Hükûmeti: 20 Şubat 1965 - 27 Ekim 1965 tarihleri arasında görev yapmıştır. Suat Hayri Ürgüplü başkanlığında AP, CKMP, YTP ve MP partilerinden kurulan seçim hükümeti,
10 Ekim 1965 tarihinde yapılan genel seçimler Süleyman Demirel’in Genel Başkanı olduğu AP %52,9 oy oranı ile birinci parti, İsmet İnönü’nün Genel Başkan olduğu CHP %28,7 oy oranı ile ikinci parti olmuştur.
10 Ekim 1965 genel seçimleri sonrasında Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi (AP) oyların %52,87'sini alarak tek başına iktidar oldu. Bu dönemde kurulan I. Demirel Hükûmeti, 27 Ekim 1965 ile 3 Kasım 1969 tarihleri arasında görev yapmıştır.Adalet Partisi bu iktidarın ardından 12 Ekim 1969 genel seçimleri sonucunda Adalet Partisi (AP) tek başına iktidar oldu. Ancak parti içi muhalefet nedeniyle bu dönemde istikrarsızlıklar yaşandı ve 1971 Muhtırası'na kadar geçen sürede Süleyman Demirel tarafından iki farklı hükümet kuruldu. Bu dönemde kurulan hükümetler şu şekildedir: II. Demirel Hükümeti (3 Kasım 1969 - 6 Mart 1970): Seçimlerin ardından Süleyman Demirel liderliğinde kurulan tek parti hükümetidir. Bütçe oylamasında 41 AP milletvekilinin aleyhte oy kullanması ve bütçenin reddedilmesi sonucu hükümet düşmüştür. III. Demirel Hükümeti (6 Mart 1970 - 26 Mart 1971): Bütçe krizinden sonra Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından tekrar Süleyman Demirel'e hükümeti kurma görevi verilmiş ve yine AP tarafından kurulmuştur. Bu hükümet, 12 Mart 1971 Muhtırası'nın verilmesi üzerine istifa etmiştir.
Ara Rejim ve Milliyetçi Cephe Hükümetleri (1971 - 1980)-12 Mart 1971 Muhtırası ile Süleyman Demirel (Adalet Partisi) iktidarı düşürülmüş, ardından partiler üstü hükümetler ve çeşitli koalisyonlar kurulmuştur.1971-1973 (Nihat Erim, Ferit Melen, Naim Talu): Askerin gölgesinde teknokrat ve geçici hükümetler görev yapmıştır.1974 (I. Ecevit Hükûmeti): CHP ve MSP koalisyonu kurulmuş,1975-1979 (I. ve II. Milliyetçi Cephe): Demirel liderliğinde AP-MSP-CGP-MHP ortaklığıyla kurulmuş, 1978 ve 1979 (III. ve IV. Ecevit Hükümetleri): CHP iktidarlarıdır.
12 Eylül Askerî Rejimi ve Özal Dönemi (1980 - 1991)-12 Eylül 1980 askerî darbesiyle tüm partiler kapatılmış, TSK yönetime el koymuştur.1980-1983 (Bülent Ulusu): Askerî konseyin atadığı bürokratların yer aldığı geçici hükümet görev yapmıştır.1983-1991 (ANAP - Özal ve Akbulut Dönemleri): Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi serbest piyasa ekonomisine geçiş yapmış ve art arda iki genel seçim kazanarak 8 yıl boyunca tek başına iktidar olmuştur. Özal'ın 1989'da Cumhurbaşkanı seçilmesiyle Başbakanlık görevini Yıldırım Akbulut devralmıştır. Koalisyonlar ve İstikrarsızlık Yılları (1991 - 2002)1991 ile 2002 yılları arasında hiçbir parti tek başına hükümet kurma çoğunluğuna ulaşamamış, kısa ömürlü birçok koalisyon denenmiştir.1991-1995 (Demirel ve Çiller Hükümetleri): DYP-SHP ve DYP-CHP koalisyonları görev yapmıştır.1996 (Refahyol): RP ve DYP arasında kurulan Necmettin Erbakan başbakanlığındaki hükümettir. Laiklik tartışmaları ve 28 Şubat süreci sonrası istifa etmiştir.1997-2002 (Yılmaz, Ecevit Hükûmetleri): ANAP-DSP-DTP ve ardından DSP-MHP-ANAP koalisyonları görev almıştır. Tek Parti Dönemi ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (2002 - Günümüz)Türkiye, 2002 seçimleriyle birlikte 1990'ların koalisyon döneminden çıkarak uzun soluklu tek parti dönemine girmiştir.2002-2018 (AK Parti Hükümetleri - Erdoğan ve Davutoğlu Dönemleri): Recep Tayyip Erdoğan (2003-2014) ve Ahmet Davutoğlu (2014-2016) ile Binali Yıldırım (2016-2018) başbakanlığında hükümetler kurulmuştur.2018 - Günümüz (Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi): 2017 anayasa değişikliği referandumu ile Başbakanlık makamı kaldırılmış ve yürütme yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir. 2018 ve 2023 seçimlerini kazanan Recep Tayyip Erdoğan, sistemin mevcut hükümetlerini kurmuştur.
Cumhuriyetin ilanından bugüne kadar Ülkemiz siyasi tarihinde siyasi partiler, genel başkan ve yönetim erkleri, seçimler ve seçmen davranışları 1,2 ve 3 nolu makalelerde tarih aralıklarıyla, tarih, vaka ve oranlar internet kaynak yapılarakincelenmiş ve genel olarak ideolojik siyasi partilerin kronik seçmeninde düne göre bu gün (2026) değişen bir şeyin olmadığı, sorgusuz sualsiz siyasi partiye “biad” edildiği tespiti yapılmış olup. düşündürücüdür. İdeolojik saplantıları olmayan siyasi partilerin seçmen davranışı, tabanlarında oransal olarak %5-10 oranında biad kültürü olmasına rağmen büyük çoğunluğu farklı seçmen davranışı sergilediği görülmüştür. Bu durum; ülkemiz insanının çoğunluk iradesinin düşünce sistemlerinin çalışır olduğu gerçeği sevindiricidir. 30.05.2026 tarihindeki bayramlaşma adı altında (Kurban Bayramı) bizzat delege ifadeleri ile sabit, satın alınan delege iradesi ile görevden uzaklaştırılan yönetimin yargı kararı ile görevinin başına gelen yönetim CHP Genel Merkezinde ve Yargının Butlan kararı görevden uzaklaştırdığı Genel başkan ve yönetim erklerinin Ankara Güven Parkta yaptığı bayramlaşma etkinliğinde toplanan kalabalıklar bu gün (01.06.2026) bir secim olsa bu etkinlilere katılan seçmenin büyük bir çoğunluğu geçmişte olduğu gibi aynı partiye oy vererek ideolojilerine sahip çıkarlar. Bu durum; “insan” düşünen varlıktır tezine aykırı olup, düşündürücü dür.