Köşe Yazısı

… kibirli birimisiniz?

Allah katında üstünlük ve seçkinlik takvadadır! Hucurât 13
Erol Yazıcı
Erol Yazıcı
63 10 dk 1

 

KİBİR

İlminle övünme, şeytan'a bak!

Araf 12

Konumunla övünme, firavun'a bak!

Yûnus 91

Malınla övünme, kârun'a bak!

Kasas 81

Rütbenle övünme, hâmân'a bak!

Ankebût 39

Soyunla övünme, ebû leheb'e bak!

Tebbet 3

Allah katında üstünlük ve seçkinlik takvadadır!

Hucurât 13

KUR’AN’DA KİBİR

Kibirlenen, kibirli tavırlarla gururlanan

Çalımlı çalımlı gezip dolaşan, böbürlenerek yürüyen, büyüklük taslayan

Boş bir büyüklenmeyle kendini beğenen ve çokça övünüp duran

Taşkınlıkla azdıkça azan

Zalim, zorba, kalbi mühürlenen aşağılık kimseler

Kesinlikle sevilmez, doğru yola erdirilmez, ayetleri anlamaktan uzaklaştırılır.

Pişmanlık acısı

Bir kor gibi

Küstahça inkârcı, kâfir, kötü ateşin yoldaşı olanların 

Yüreklerini yakıp kavurur

Kıyamet günü yüzleri kapkara kesilir

Boyunlarına demir halkalar geçirilir

Gerçeği kibrine yediremeyenler

Alçaltıcı, aşağılayıcı, can yakıcı, acı bir azap ile cezalandırılır

Aşağılık bir hâlde cehennemin kapılarından cehenneme sürüklenir.

Yukarıda ki veriler ayet meallerinden esinlenerek, HASAN YAZICI tarafından hazırlanmıştır. ‘’ Bu metni konuyla ilgili 80 civarı ayetin özünden oluşturdum- Ben onu Kuran mealinden kibir deyince çıkan 80 civarı sureden hazırladım’’ KİBİR- HASAN YAZICI

----------------------------------------------------------------------------------

KİBİR, NANKÖRLÜKTÜR

"Nankörlük; Allah’a karşı verilmiş nimetleri kendinden bilip şükrü terk etmek, insanlara karşı yapılan iyilikleri küçümseyip unutmak, emek ve vefayı yok sayarak ilişkileri zedelemek, kalpteki kanaati kaybedip şikâyetle dili kirletmek, gönülde oluşan kibirle nimetleri örtmek, şükürsüzlükle bereketi uzaklaştırmak ve nihayetinde hem dünya hem ahiret huzurunu tüketen derin bir karakter zafiyetidir."

----------------------------------------------------------------------------------

DÜNYADAKİ EN BÜYÜK HASTALIK, KİBİRDİR.

Bilgisizlikten daha kötü bir davranış böbürlenmektir.

Yalnızlığa mahkûm olmak istemiyorsanız, kibrinizi bir kenara bırakın.

Allah, kibirli olanı zelil eder.

Aptallığın en bariz göstergesi, kibirdir

Kibir, insanı her geçen gün mutsuzluğa iter.

Hiç kimseye gururla bakma, emin ol, o da kendine göre üstündür.

Hayatta öyle horozlar var ki, sanki öttüğünde güneş doğacak.

Kendini översen güvenen, kendini kötülersen de inanan bulamazsın.

----------------------------------------------------------------------------------

Kibir, dense, kabullenmez daha da sinirlenir, öfkelenirdik.

Kibir mi? Bunu kabul edebilmek zor. "ben mi kibirliyim? Asla!" dedik.

Ama unuttuk ki kibir, başkasını küçük görmek değil sadece; başımıza gelen zorluklarda, kendimizi her zaman haklı görmek de bir çeşit kibirdi.

----------------------------------------------------------------------------------

Allah, kibri sevmez.

"Büyüklük taslayanları cehennem ile azaplandırırım" Ğafir 60

----------------------------------------------------------------------------------

 

Ayıplama ve küçümseme:

Kibir, sürekli başkalarını ayıplayan ve küçük düşüren

Dedikodu, gıybet, arkadan çekiştirmek,

Malını biriktirip gösteriş yapmak

Başkalarına kötülük etmek

İnsanların alay etmek, kırmak ve incitmek

“Onlar, gösteriş yaparlar. Ve en küçük yardımı (ma‘ûn’u) bile esirgerler.” Mâûn, 6–7

"Vay haline her türlü ayıplayıp kusur bulan ve mal yığan kişinin" Hümeze 1-2

----------------------------------------------------------------------------------

HADDİNİ BİL

E ne bu sende ki afra, tafra, hava, kibir

Böbürlenme – ukalalık

Haddini bil- haddini bil ki sırt üstü düşmeyesin …

Ve sen;

Kibirliden, her kötülüğü ve her şeyi bekle.

Sakın sürpriz oldu deme.

Bunu bil ve ona göre hazır ol.

----------------------------------------------------------------------------------

 

KİBİR

İslâmî ölçüler esas alınarak,

Kibir nedir,

Ne değildir,

Sözde ve davranışta nasıl tezahür eder ve

İkili ilişkilerde nasıl anlaşılır?

KİBİR NEDİR?

KİBİR KAVRAMI:

TANIMI, GÖRÜNÜMLERİ VE İLİŞKİLERDEKİ YANSIMALARI

Kibir, sadece bir özgüven fazlalığı değil; kişinin kendisini beğenmesi, başkalarından üstün görmesi, bu üstünlük hissini davranış ve sözlere yansıtması, başkalarını küçümsemesi, aşağılayarak bakması ve bu üstünlüğü hak edilmiş sanmasıdır.

Kibir, İslam'da büyük günahlardan biridir

Ve kişinin ruhunu kirleten bir hastalıktır.

- Temel Özellikleri:

  - Aşırı özgüven ve kendini beğenmişlik hali

  - Başkalarını küçümseme eğilimi

  - Eleştiriye kapalılık ve kendini sürekli haklı görme

  - Empati eksikliği ve başkalarının duygularını önemsememe

- KARIŞTIRMA: Kendine güven ile kibir karıştırılmamalıdır. Sağlıklı özgüven, alçakgönüllülükle bağdaşabilirken kibirde alçakgönüllülük yoktur.

KİBİR, GERÇEĞE SIRT DÖNMEKTİR

Toplumda kibir en çok hangi maskeler altına (örneğin dindarlık, entelektüellik veya zenginlik maskesi) saklanıyor.

İtikat bakımından: Allah’ın büyüklüğünü unutup kul olduğunu göz ardı etmektir.

Psikolojik bakımdan: İçteki derin bir yetersizlik duygusunu, dışarıya aşırı büyüklenerek kapatma çabasıdır (savunma mekanizması).

Kur’anî Tanım:

“Kibirlenenler, Allah’ın ayetlerini haksız yere inkâr ederler.”
(A‘raf, 146)

Hadisle Tanım:

Peygamberimiz (sav.) kibri en kısa ve öz şekilde şöyle tanımlamıştır:

 

"Kibir, hakkı (gerçeği) reddetmek ve insanları hor görmektir." (Müslim, İman 147)

“Kalbinde zerre kadar kibir bulunan cennete giremez.”
(Müslim, İman 147)

 

Sahâbe sorar:
“Ya Resûlallah, kişi güzel elbise giymeyi sever, bu da kibir midir?”

Cevap:

“Hayır. Kibir; hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir.”

Özet:
Kibir = Hakkı kabul etmemek + İnsanları küçük görmek

NELER KİBİR SAYILIR? (Temel Ölçütler)

Bir davranışın kibir sayılması için şu iki şarttan biri yeterlidir:

  1. Hakkı reddetmek, Doğruyu gördüğü – bildiği- duyduğu halde kabul etmemek – kibirdir.
  2. İnsanı küçümsemek

Bunlar varsa; niyet, bilgi, makam, yaş, ibadet çokluğu mazeret değildir.

İKİLİ İLİŞKİLERDE KARŞIMIZDAKİNİ NEYE DAYANARAK "KİBİRLİ" GÖRÜRÜZ?

Bir ilişkide neye dayanarak karşımızdakini "kibirli” görürüz?

  1. Göz Hizası Kaybı: Eğer karşınızdaki kişi sizinle konuşurken göz teması kurmuyor ya da "üstten" bakıyorsa, sizi kendine denk görmediğini hissedersiniz.
  2. İletişim Tarzı: Bize değer vermediğini hissettiren konuşma biçimi. Sürekli öğüt verme, yol gösterme çabası. Dinlemediğini gösteren sözel/sözel olmayan işaretler
  3. Tutum ve Tavırlar: Eşitlikçi olmayan, "yukarıdan" bir ilişki kurma çabası. Esneklik göstermeme, her şeyin kendi istediği gibi olmasını bekleme. Empati eksikliği ve duygusal bağ kurmama
  4. Empati Yoksunluğu: Sizin acınızı, sevincinizi veya emeğinizi paylaştığınızda; o konuyu hemen kendi başarısına veya tecrübesine bağlıyorsa bu kibirdir.
  5. İstisnai Hak İddiası: Herkes için geçerli olan kuralların (sıra beklemek, saygı duymak, teşekkür etmek vb.) kendisi için geçerli olmadığını düşünmesi.
  6. Sorgulanamazlık: Ona bir soru sorduğunuzda veya bir fikrine katılmadığınızda bunu bir "şahsi saldırı" veya "saygısızlık" olarak algılaması.
  7. Minnet Duymama: Yapılan iyilikleri "zaten yapılması gereken bir görev" olarak görüp teşekkürü bir zayıflık sayması.
  8. Karşılaştırma ve Değersizleştirme: Bizi başkalarıyla olumsuz kıyaslama. Başarılarımızı/duygularımızı önemsizleştirme. Sürekli kendini örnek gösterme
  9. Sınır İhlalleri: Fikirlerimize/tercihlerimize saygı göstermeme. Israrcı ve dayatmacı tutum. Eleştiriye aşırı tepki gösterme
  10. Tutarsızlık ve İkiyüzlülük: Statüsü yüksek kişilere farklı, düşük kişilere farklı davranma. Kendisi için başka, başkaları için başka kurallar belirleme
  11. Kendini Beğenme: Kibirli kişi, kendini diğerlerinden daha iyi, daha akıllı, daha güzel veya daha yetenekli görür.
  12. Övünme: Kibirli kişi, kendi başarılarını, yeteneklerini veya özelliklerini sürekli olarak över.
  13. Başkalarını Aşağılama: Kibirli kişi, başkalarını küçümser, aşağılayarak konuşur veya onlara karşı hor görür.
  14. İkna Edilmezlik: Kibirli kişi, başkalarının fikirlerini veya önerilerini kabul etmez, kendi düşüncelerini dayatır.
  15. Haddini Bilmezlik: Kibirli kişi, kendi sınırlarını ve yetersizliklerini görmezden gelir, her şeye karışır.

KİBİRLİ SÖZLER

Hangi Sözler Kibre Girer? (Dilin Afeti) Dil Üzerinden Kibir

Kibirli bir insanın dili, "ben" merkezli bir kale gibidir.

Aşağıdaki ifadeler kibir göstergesidir:

"Bugüne kadar yaşadığım hiçbir şeyden pişman değilim” demen – kibir- olarak sana yeter.

Hata yapmasına rağmen, özür dilemeyen insan, kibirlidir.

"Ben" Odaklı Cümleler: "Ben olmasaydım bu iş bitmezdi", "Benim kim olduğumu biliyor musun?", "Ben zaten bunu biliyordum."

Doğrudan Üstünlük İma Eden İfadeler:

- "Ben olsam böyle yapmazdım." (Küçümseyici tonla)

- "Bu işin kitabını ben yazdım."

- "Sen anlamazsın."

- "Zaten ben hep haklı çıkarım."

Küçümseyici Sıfatlar: Başkalarından bahsederken "Cahiller", "Sıradan insanlar", "Ayak takımı", "Bunlar anlamaz" gibi ifadeler kullanmak.

Küçümseme ve Aşağılama İçeren Sözler:

- "Bana mı öğreteceksin?"

- "Senden iyi olacağını mı sandın?"

- "Bu kadar basit bir şeyi nasıl anlamazsın?"

- "Senin fikrinin bir önemi yok."

Sürekli Nasihat Etme Modu: Karşısındakini eşit bir muhatap değil de daima "eğitilmesi gereken bir alt tabaka" olarak görüp sürekli üst perdeden ders vermek.

Gizli Övünme: Alçakgönüllü görünerek kendi başarılarını araya sıkıştırmak (Örn: "Çok yoruldum ama yine de o koca projeyi tek başıma bitirdim").

Sürekli Kendinden Bahsetme:

- Her konuyu kendi başarılarına/getirilerine bağlama

- Karşıdakinin sözünü kesip kendi tecrübelerini anlatma

- "Ben..." ile başlayan cümlelerin aşırı kullanımı

Öğüt Verici ve Patronvari Dil:

- "Böyle yapmalısın" (zorunlu tavsiye)

- "Ben senin yerinde olsam..." (sık sık ve istenmeden)

- "Sana daha iyisi yakışır" (kondisyonlu iltifat)

“Ben olmasam bu iş yürümez.”

“Sen benim seviyemde değilsin.”

“Ben senden daha iyi biliyorum.”

“Beni eleştiremezsin.”

“Bu işler bana göre, sana ağır gelir.”

“Benim yaşadıklarımı sen nereden bileceksin?”

“Ben çok okudum, sen anlamazsın.”

“Benden öğreneceğin çok şey var.” (Üstten ve ezici tonla)

Özür Dilemeyi Reddetme: "Hatalı olabilirim ama..." diye başlayan veya suçu daima şartlara/başkalarına atan cümleler kurmak.

Ölçü:
Söz, üstünlük duygusu ve küçültme içeriyorsa kibirdir.

KİBİRLİ DAVRANIŞLAR

Fiil Üzerinden Kibir.

Hangi Davranışlar Kibir Sayılır?

Kibir sadece kalpte kalmaz, bedenin her hücresine ve hareketine yansır:

Beden Dili ve Yürüyüş: İnsanlara tepeden bakmak, omuzları yapay bir kasıntıyla dik tutmak, yeryüzünde böbürlenerek yürümek (İsra 37).

- İnsanlara yukarıdan bakmak (gerçek veya mecazi)

- Omuz silkme, göz devirme gibi küçümseyici hareketler

- Tokalaşırken güçsüz veya aşırı güçlü tokalaşma

- Kişisel alan ihlali veya mesafeli durma

Dinlememe Hali: Birisi konuşurken onun sözünü kesmek, yüzünü çevirmek veya karşısındakinin sözünü "önemsiz" bularak başka şeylerle ilgilenmek.

İletişimsel Davranışlar:

- Karşıdakini dinlememek, sürekli konuyu kendine çevirmek

- Göz teması kurmamak veya yukarıdan bakmak

- Sohbeti ve ilgiyi sürekli kendi üzerine çekmek

- Başkalarının sözünü kesmek

Yeri ve Mekânı Sahiplenme: Topluluk içinde daima en baş köşeye oturma isteği, başkasına yer açmama, fiziksel alanı baskıcı bir şekilde kullanma.

Hizmet Beklentisi: Her işinin başkası tarafından yapılmasını istemek; kendi işini yapmayı "aşağılayıcı" bulmak.

Eleştiriye Kapalılık: Bir hata yaptığında bunu asla kabul etmemek; hatasını söyleyeni düşman ilan etmek.

Sosyal Davranışlar:

- Başkalarının başarılarını küçümsemek veya görmezden gelmek

- Her ortamda "en iyi", "en bilgili", "en tecrübeli" olduğunu hissettirmek

- Kuralları sadece başkaları için geçerli görmek

- Özür dilememek, hatasını kabul etmemek

Dijital Davranışlar:

- Sosyal medyada sürekli övünme paylaşımları

- Mesajlara geç veya kısa/ilgisiz cevap verme

- Başkalarının paylaşımlarını beğenmeme/yorum yapmama

Günlük Hayatta:

Selamı önemsememek, selamı almamak

İnsanların yüzüne bakmamak

Dinler gibi yapıp dinlememek

Söz kesmek

Sürekli “ben” dili kullanmak

Hata yaptığında özür dilememek

İlişkilerde:

Sürekli öğretme modunda olmak

Karşısındakini dinlememek

Eleştiriyi hakaret saymak

Her konuda son sözü söyleme isteği

Yanıldığını asla kabul etmemek

Dini Hayatta:

Kendi ibadetini ölçü, başkasını eksik görmek

Günahkârları hor görmek

“Ben olsam asla böyle yapmazdım” demek

Kendini kurtulmuş, başkasını helâk olmuş görmek

“Kendisini temize çıkaranı görmedin mi?”
(Nisâ, 49)

NELER KİBİR DEĞİLDİR?

(Sık Karıştırılanlar)

Şunlar tek başına kibir değildir:

Güzel giyinmek

Kendine güvenmek

Bilgisini paylaşmak

Başarılı olmak

Hakkını savunmak

Sınır koymak

“Hayır” diyebilmek

Kritik fark:
Kibir = üstünlük taslama
Özgüven = haddini bilme

İKİLİ İLİŞKİLERDE KİBİRLİ İNSANI NASIL TANIRIZ?

Bir kişiyi kibirli görmemizin dayanakları şunlardır:

  1. Eleştiriye Kapalılık

En küçük uyarıda savunmaya geçer

“Sen bana akıl mı veriyorsun?” refleksi

  1. Sürekli Üstten Konuşma

Öğretme, düzeltme, yargılama dili

Karşısındakini çocuk gibi görme

  1. Empati Yokluğu

Karşısındakinin duygusu umurunda değildir

Hep kendini merkeze koyar

  1. Hata Kabul Etmeme

Yanlış açık olsa bile inkâr eder

Suçu mutlaka başkasına atar

  1. İnsanları Etiketleme

“Zaten cahil…”

“Bunlardan bir şey olmaz…”

“Senin gibiler…”

Ölçü:
Kişi seni küçültüyorsa, seni dinlemiyorsa, seni yok sayıyorsa kibir vardır.

KİBİRİN KÖKÜ NEDİR?

Kur’an’a göre kibirin kökleri:

Benlik (ene)

Gurur

Haset

Nimetin kaynağını unutmak

Şeytanî miras

“Ben ondan hayırlıyım.”
(İblis – A‘raf, 12)

Kibir, İblis’in ilk günahıdır.

KİBİRİN KARŞITI NEDİR?

Tevazu

Hakkı kabul

İnsana saygı

Nimeti Allah’tan bilmek

“Yeryüzünde böbürlenerek yürüme.”
(İsrâ 37)

KISA ÖZET (Cep Ölçüsü)

Kibir = Hakkı reddetmek + insanı küçümsemek

Kibir sözde, tavırda, susuşta bile olabilir

En tehlikelisi: dini kibir

Kibir ibadeti yakar, ilişkiyi bozar, kalbi mühürler

Tevazu, kişinin değerini düşürmez; yükseltir

İLGİLİ MAKALELER

  1. … kibir- 1370 - EY - MKL - … kibir

https://www.pendikgazetesi.com.tr/makale/kibir_25042/ -

  1. Kibir Nedir?

https://www.pendikgazetesi.com.tr/haber/kibir-nedir_31295/

Unutma ki;

Furkan ile hakkı bâtıldan ayıramayanın
basireti zamanla körelir.

Ferasetten mahrum kalan,
gördüğünü sanır ama hakikati ıskalar.

Olayların arkasındaki hakikati göremez;

Hikmetle yoğrulmayan bilgi,
insanı yükseltmez; yalnızca yük olur.

İzan ise;
aklı kibirden, kalbi savrulmaktan koruyan, dengeleyen
son ölçü, son denge, son terazidir.

Ve bil ki; 

Önyargısız, samimi ve cesurca sorgularsan,
hakikat sana bilgi olarak değil,
hikmet olarak sunulur.

Bu yolculukta seni ileri taşıyacak olan;
ne kalbin tek başına sesi
ne de aklın kuru hesaplarıdır.

Seni hakikate ulaştıracak olan,
kalbin sesiyle aydınlanan bir akıl,
aklın ışığıyla derinleşen bir kalptir.

—

erolyazıcı /abbeyt♥️
hakikat yolunda bir yolcu
30.12.2025, salı

—

Siz ne düşünüyorsunuz?
Paylaşın…
belki bir cümleniz, başka bir gönülde
bir kapıyı aralar.

Yorumlarınızı aşağıya bekliyoruz.
Teşekkürler, sevgiler, saygılar…

Erol Yazıcı
Erol Yazıcı

[email protected] · Makale sayısı: 517

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Bilal Esen

    Son zamanlarda kibirli insanlarda bir atış görülmeye başladı. Yine güzel ve yararlı bit konuya değinmişsiniz saygı değer dostum. Kaleminize sağlık.

Bu Yazıyı Paylaş