Köşe Yazısı

… Allah bize neye göre, nasıl davranır?

Performans ve Çaba Kuralı: "İnsan için ancak çalıştığının (çabasının) karşılığı vardır." Necm 39 “Allah, yaptıklarınızdan asla habersiz değildir.” Hucurât 18
Erol Yazıcı
Erol Yazıcı
57 6 dk 1

… Allah bize neye göre, nasıl davranır?

Allah’ın adaleti;
kişinin bulunduğu

  • Şartlarına,
  • Lokasyonuna,
  • Durumuna,
  • İmkânlarına,
  • Gayretine,
  • Sorumluluklarına,
  • Yüklendiği sorumluluğa,
  • Taşıdığı kapasiteye,
  • Birikimine,
  • Performansına,
  • Kabiliyetine,
  • Niyetine,

Göre tecelli eder.

Ölçü de asıl parametreler bu değerlerdir.

Allah, adaletle hükmeder.

Çünkü Allah, her şeyi bilendir ve mutlak adalet sahibidir. Herkesin farklılığı (gücü, bilgisi, şartları) ve çeşitliliklerini dikkate alır. İlahi adalette önemli olan ölçü eşitlik değildir, adalet, hakkaniyettir.

“Allah’ın adaleti herkesi eşitlemez; herkese hak ettiğini verir.”

"(Adalet)" ilkesi, İslam düşüncesindeki "Adl" isminin en derin sırlarından biridir.

Performans ve Çaba Kuralı:

"İnsan için ancak çalıştığının (çabasının) karşılığı vardır." Necm 39

“Allah, yaptıklarınızdan asla habersiz değildir.” Hucurât 18

Görünen kadar, görünmeyen şartlar da hesaba katılır.

Çünkü,

Allah Adl-i Mutlaktır;
herkese aynı sonucu değil,

En doğru, en uygun ve en hakkanî olanı yani,
hak ettiğini verir.

Herkes, taşıyabildiği kadar yükümlüdür.
Kimseye gücünün üstünde sorumluluk yüklemez.
Az imkânla gösterilen samimiyet,
çok imkânla yapılan yüzeysellikten daha değerlidir.

Bu nedenle Allah’ın adaleti;
şartları, farkları ve çeşitliliği yok saymaz.
Tam aksine, adaletin bizzat kendisi bu farklılıkları dikkate almaktır.

Bu, değişmeyen bir ilahi ölçüdür.
Muhkemdir.

Allah’ın Adaleti:

Matematiksel eşitlik değil, vicdani hakkaniyettir

Allah’ın adaleti, herkese aynı şeyi vermek değil; herkese ihtiyacı olanı, hak ettiğini ve taşıyabileceği kadarını vermektir.

Kapasite Kuralı:

"Allah, hiçbir kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Herkesin kazandığı (hayır) lehine, yaptığı (şer) ise aleyhinedir." Bakara 286

"Allah, hiç kimseye gücünün üstünde bir yük yüklemez... Rabbimiz! Unutur ya da yanılırsak bizi sorgulama! ... Bize gücümüzün yetmediği işleri de yükleme! ..." Bakara 286

“Rabbin kullarına asla zulmetmez.” Fussilet 46

İlahi adalette haksızlık ihtimali yoktur.

ALLAH ADALETİ EMREDER

"Şüphesiz Allah, adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara yardım etmeyi emreder. Hayâsızlığı, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor." Nahl 90

HERKESE GÜCÜNÜN YETTİĞİNDEN SORUMLU OLMA (KAPASİTEYE GÖRE SORUMLULUK):

Kapasite ve Sorumluluk Dengesi

Bir matematik profesörü ile bir ilkokul öğrencisine aynı sınav sorusunu sormak "eşitlik" gibi görünebilir ama bu bir "zulüm"dür. Allah, profesöre bilgisinin, çocuğa ise seviyesinin hesabını sorar. Adalet budur.

İmkân ve Birikim Faktörü

Zengin birinin 1.000 TL sadaka vermesiyle, cebindeki son 10 TL’nin 5 TL’sini veren yoksulun eylemi Allah katında aynı değildir.

Adalet, miktara değil, fedakârlık oranına bakar.

Zerre Kadar Haksızlık Edilmemesi:

"Şüphesiz Allah, (hiç kimseye) zerre kadar zulmetmez. Eğer yapılan iş iyi bir işse, onun sevabını kat kat artırır..." Nisâ 40

“Allah hiçbir kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez.” Bakara 286

İlahi adaletin temel ilkesi: Sorumluluk, kapasite kadardır.

“Herkes kazandığının karşılığını görür.” Câsiye 15

Karşılık, niyete ve amele göredir; şartlar dikkate alınır.

KİŞİYE VERİLEN İLE SORUMLU OLMA (NİMET/İMKâN – SORUMLULUK DENGESİ):

"Bu, Allah’ın bir topluma verdiği nimeti, onlar kendilerini değiştirmedikçe değiştirmez. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir." Enfal 53

"Vüs'at" (Güç Yetirebilirlik) Yasası

Allah’ın adaleti kişiye özeldir; senin içinde bulunduğun fırtınayı, genetik mirasını, yetiştiğin çevreyi ve o anki ruh halini dikkate alır. Kimseyi, başkasının imkânlarıyla yargılamaz.

FARKLILIKLARIN BİLGİSİ ALLAH'TA VE ÖLÇÜ İLE DAVRANMA:

"Rabbinin sözü, doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır. O’nun sözlerini değiştirebilecek hiç kimse yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir." En'am 115

"Şüphesiz biz, her şeyi bir ölçüye (kader) göre yarattık." Kamer 49

"De ki: “Herkes kendi mizaç ve meşrebine göre iş yapar. Bu durumda kimin doğru bir yol tuttuğunu Rabbiniz en iyi bilendir.”" İsra 84

Peygamberiz (sav.), adaletin "mekân ve durum" boyutunu şu sözlerle açıklar:

Lokasyon ve Şartların Önemi:

"Sizden öyle bir zaman gelecek ki, emredilenlerin onda birini yapan kurtulacaktır." (Tirmizî, Fiten 79)

(Bu hadis, zor şartlarda (lokasyon/durum) yapılan küçük amellerin, kolay şartlardaki büyük amellerden daha adil, özel bir değer göreceğine işarettir.)

Sorumluluk Alanına Göre Adalet:

"Hepiniz çobansınız ve hepiniz elinizin altındakilerden (sorumluluk alanınızdan) sorumlusunuz." (Buhârî, Cum'a 11)

(Yani; bir devlet başkanı ile bir baba aynı teraziyle ama kendi "alanlarındaki" ağırlıklarıyla tartılırlar.)

“Ameller niyetlere göredir; herkese niyet ettiği vardır.”
(Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 1; Müslim, İmâre 155)

Aynı amel, farklı niyetle farklı değer kazanır.

“Kolaylaştırın, zorlaştırmayın.”
(Buhârî, İlim 11; Müslim, Cihad 6)

İlahi adalet, kulların halini gözetmeyi esas alır.

“Allah, suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; kalplerinize ve amellerinize bakar.”
(Müslim, Birr 34)

Dış şartlar değil; iç samimiyet ve gayret belirleyicidir.

FARKLI İMKANLAR, FARKLI DEĞERLENDİRMELER:

"Siz hiçbiriniz, kendisi için istediğini, din kardeşi için de istemedikçe (gerçek anlamda) iman etmiş olmaz." (Bu hadis, adaletin özünde "hakkaniyet" ve "empati" olduğunu gösterir.)   Kaynak: Buhari, İman, 16; Müslim, İman, 64.

HERKES YAPTIGININ KARŞILIĞINI ALIR (PERFORMANS/HAKEDİŞ):

"Akıllı kişi, nefsine hâkim olup ölüm sonrası için çalışan; aciz kişi ise nefsinin arzularına uyup Allah’tan temenni ve dileklerde bulunan kimsedir."* (Bu hadis, sonucun kişinin kendi çaba ve tercihlerine bağlı olduğunu vurgular.) Kaynak: Tirmizi, Kıyamet, 1.

YÖNETİCİLERİN ADALETİ:

"Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüz sürüden sorumlusunuz."* (Bu hadis, herkesin bulunduğu konum (lokasyon) ve sahip olduğu imkanlar (birikim) nispetinde sorumlu olduğunu ifade eder.) Kaynak: Buhari, Ahkam, 4.

Yani;

Allah’ın adaleti, her şeyi kuşatan bir hakkaniyet ve hikmet sistemidir.

İnsanların birbirinden farklı yaratılması, farklı imtihanlara tabi tutulması ve herkese aynı şeyin verilmemesi, bu mutlak adaletin bir gereğidir.

Kişi, kendisine verilen akıl, sağlık, mal, zaman gibi "nimetler" oranında sorguya çekilecek ve yaptığı "ameller" (performans) nispetinde karşılık görecektir.

Bu, İslam inancının temel ve değişmez (muhkem) kurallarındandır.

Eşitlik, iki kişiye de 42 numara ayakkabı vermektir.

Adalet ise, ayağına göre olan numarayı vermektir.

Allah, ayağına göre ayakkabı verir ve seni o ayakkabıyla ne kadar yol yürüdüğün üzerinden değerlendirir. Yürüyemeyeceğin yolu sormaz, ayağına uymayan ayakkabının hesabını istemez.

Allah'ın adaleti, herkesin durumuna, kapasitesine ve hak ettiğine göre değerlendirildiği anlamına gelir.

Yani, Allah herkesin eşit olduğunu düşünmez, aksine herkesi kendi birikimi, çabası ve potansiyeli çerçevesinde değerlendirir.

Bu, Allah'ın adaletinin temel prensibidir.

"Her nefis, kazandığı şeyden dolayı rehindir." (Müddessir 38)

Bu ayet, herkesin kendi yaptıklarından sorumlu olduğunu ve Allah'ın herkesi kendi amellerine göre değerlendireceğini belirtir.

Bir hadis-i şerifte de şöyle buyrulmuştur:

"Allah, kulunun durumuna göre hükmeder. Kim ki bir hayır işler, onun için on misli sevap vardır. Kim ki bir kötülük işler, onun cezası ancak misliyledir." (Buhari, Müslim)

Bu hadis, Allah'ın herkesi kendi yaptıklarına göre değerlendireceğini ve adaletle hükmedeceğini vurgular.

Bir diğer ayet:

"Biz, kıyamet günü için adalet terazileri kurarız. Hiç kimseye zerre kadar zulmedilmez. Hardal tanesi kadar bile olsa (amel defterine) getiririz. Hesap görücü olarak da biz yeteriz." Enbiya 47

Bu ayet, Allah'ın adaletinin mükemmel olduğunu ve hiç kimseye haksızlık edilmeyeceğini belirtir.

Allah’ın adaleti eşitlemek değil,

Hak edeni hakkıyla değerlendirmektir.
Herkes, imkânı kadar sorumludur;
karşılık, niyet ve gayrete göredir.

Önyargıyı bırak. Sorgulamaya cesaret et.

 

Unutma ki;

 

Furkan ile hakkı bâtıldan ayıramayanın
basireti zamanla körelir.

Ferasetten mahrum kalan,
gördüğünü sanır ama hakikati ıskalar.

Olayların arkasındaki hakikati göremez;

Hikmetle yoğrulmayan bilgi,
insanı yükseltmez; yalnızca yük olur.

İzan ise;
aklı kibirden, kalbi savrulmaktan koruyan, dengeleyen
son ölçü, son denge, son terazidir.

 

Ve bil ki; 

 

Önyargısız, samimi ve cesurca sorgularsan,
hakikat sana bilgi olarak değil,
hikmet olarak sunulur.

 

Bu yolculukta seni ileri taşıyacak olan;
ne kalbin tek başına sesi
ne de aklın kuru hesaplarıdır.

Seni hakikate ulaştıracak olan,
kalbin sesiyle aydınlanan bir akıl,
aklın ışığıyla derinleşen bir kalptir.

—

 

erolyazıcı /ABBEYT♥️
Hakikat Yolunda Bir Yolcu
29.12.2025, pazartesi

—

 

Siz ne düşünüyorsunuz?
Paylaşın…
Belki bir cümleniz, başka bir gönülde
bir kapıyı aralar.

Yorumlarınızı aşağıya bekliyoruz.
Teşekkürler, sevgiler, saygılar…

 

Erol Yazıcı
Erol Yazıcı

[email protected] · Makale sayısı: 517

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Erol Yazici

    TEŞEKKÜRLER ALİ TIKIZ - SEVGİLER [15:03, 29.12.2025] E ALİ TIKIZ TIKIZ ERDEK: Kaleminize sağlık Erol bey ilgi gösterip yazınızı paylaştığınız için teşekkürederiz.Keyifle okuyup, gönlü bir msjları almak mutluluk verici.

Bu Yazıyı Paylaş