… İslam’ın Hayata Söyledikleri

… İslam’ın Hayata Söyledikleri

 

• Arayan Varsa, Bilsin ki İslam’dadır
• İslam’da Neler Var? Hayatın İçinden 601 Cevap
• İnsanlığın Aradığı Değerler Nerede?
• İmandan Adalete: İslam’ın Hayata Söyledikleri
• İslam Sadece İnanmak Değil, Yaşamaktır

 

ARAYAN VARSA, BİLSİN Kİ İSLAM’DADIR

İnançtan Ahlaka, Adaletten Merhamete İslam’ın

601 Hayat İlkesi

 

İSLAM AHLAKI

İslam’ın insani/bireysel ve toplumsal değerleri/faziletler

İnanç, ahlak, hak/hukuk ve sorumluluklar üzerine

20 ana başlık • 601 tekil madde

 

İSLAM’DA NELER VAR?

ARAYANA AÇIK SEÇİK

İnsan ne arar? İnanç, huzur, adalet, merhamet, güven, doğruluk, kardeşlik, ilim, özgürlük ve onurlu bir hayat… Bu çalışma, insanlığın ortak vicdanında karşılık bulan bütün bu değerlerin İslam’daki yerini açık, anlaşılır ve hayatın içinden örneklerle ortaya koyuyor. İmandan ibadete, güzel ahlaktan insan haklarına uzanan 20 ana başlık ve 601 madde, “İslam’da neler var?” sorusuna kapsamlı bir cevap veriyor.

 

Çünkü İslam yalnızca inanılacak hükümlerden ve yerine getirilecek ibadetlerden ibaret değildir. İslam; işçinin alın terinde, yetimin hakkını korumakta, kadının onurunda, çocuğun gülüşünde, komşunun huzurunda, yöneticinin adaletinde ve tüccarın dürüstlüğündedir. Trafikte gösterilen sabırdan çevrenin korunmasına, habercilik ahlakından dijital mahremiyete kadar hayatın her alanında insana bir ölçü, yön ve sorumluluk kazandırır.

 

Elinizdeki metin, yalnızca “İslam’da ne vardır?” sorusunu cevaplamıyor; aynı zamanda her birimize “Bunların ne kadarı bizim hayatımızda var?” sorusunu yöneltiyor. Her madde, insanın önce kendisine, sonra ailesine, topluma, tabiata ve bütün insanlığa karşı sorumluluğunu hatırlatan birer vicdan aynasıdır. Çünkü İslam’ı tanımak, sadece onun söylediklerini bilmek değil; doğruluğu, adaleti, merhameti ve güzel ahlakı davranışlarımızda görünür kılmaktır.

 

Konular

01  İman, Tevhid ve Kulluk Bilinci  (21 madde)

02  İbadet, Dua ve Manevi Hayat  (31 madde)

03  Ahlak, Nefis Terbiyesi ve Karakter  (116 madde)

04  Dil, İletişim ve İnsan İlişkileri  (42 madde)

05  Adalet, Hak, Hukuk ve İnsan Onuru  (34 madde)

06  Aile, Evlilik ve Kadın Hakları  (22 madde)

07  Çocuklar, Gençler, Yetimler ve Neslin Korunması  (27 madde)

08  Anne-Baba, Akraba ve Komşuluk  (19 madde)

09  Dayanışma, Merhamet ve Sosyal Sorumluluk  (36 madde)

10  Çalışma Hayatı, Emek ve İşveren Sorumluluğu  (20 madde)

11  Ticaret, Borç, Finans ve Tüketici Hakları  (32 madde)

12  Yönetim, Kamu Malı ve Toplumsal Adalet  (15 madde)

13  İlim, Akıl, Eğitim ve Düşünce Ahlakı  (32 madde)

14  Sağlık, Temizlik ve Beden Emaneti  (18 madde)

15  Çevre, Doğa, Hayvanlar ve Gelecek Nesiller  (25 madde)

16  Gündelik Hayat, Nezaket ve Görgü  (35 madde)

17  Kamusal Düzen, Yolculuk, Trafik ve Afet Ahlakı  (27 madde)

18  Barış, Savaş Ahlakı ve Mazlumun Korunması  (14 madde)

19  Dijital Hayat, Medya ve Haber Ahlakı  (22 madde)

20  Ölüm, Cenaze, Vasiyet ve Ahiret Bilinci  (13 madde)

 

O1

İman, Tevhid ve Kulluk Bilinci

İnancın temelleri, Allah bilinci, teslimiyet ve manevi yöneliş.

• Ahiret sorumluluğu arayan varsa, bilsin ki yapılan her iyilik ve kötülüğün karşılığı bulunduğuna inanmak, İslam’dadır.
• Allah için buğz etmek arayan varsa, bilsin ki zulme ve kötülüğe kalben mesafe koymak, İslam’dadır.
• Allah için sevmek arayan varsa, bilsin ki kişiyi çıkarı, makamı veya serveti için değil; imanına, ahlakına ve iyiliğine duyulan samimi muhabbetle sevmek, İslam’dadır.
• Allah sevgisi arayan varsa, bilsin ki Yaratıcı’yı her şeyden çok sevmek, İslam’dadır.
• Bağışlanma ümidi arayan varsa, bilsin ki samimi tevbe, yanlıştan dönme ve mümkünse zararı giderme yoluyla Allah’ın rahmetinden ümit kesmemek, İslam’dadır.
• Bereketi doğru yerde aramak arayan varsa, bilsin ki bereketi helâl kazançta, şükürde, paylaşmada, emekte ve israftan kaçınmada aramak, İslam’dadır.
• Büyü ve falcılıktan uzak durmak arayan varsa, bilsin ki gaybı yalnız Allah’a havale etmek, İslam’dadır.
• Fıtratı korumak arayan varsa, bilsin ki insanın temiz yaratılışını muhafaza etmek, İslam’dadır.
• Haşyet arayan varsa, bilsin ki bilgiyle derinleşen Allah saygısı, İslam’dadır.
• İhlâs arayan varsa, bilsin ki ibadeti ve iyiliği gösterişten arındırıp yalnız Allah rızası için yapmak, İslam’dadır.
• İhsan arayan varsa, bilsin ki Allah’ı görüyormuş gibi yaşamak, İslam’dadır.
• İstiklâl ruhu arayan varsa, bilsin ki insanı kula kulluktan, baskıdan ve ölçüsüz bağımlılıktan kurtarıp yalnız Allah’a kulluğun izzetiyle yaşamak, İslam’dadır.
• Kulluk bilinci arayan varsa, bilsin ki yalnız Allah’a boyun eğmek ve yalnız O’ndan yardım dilemek, İslam’dadır.
• Marifetullah arayan varsa, bilsin ki Allah’ı isim ve sıfatlarıyla tanımaya çalışıp bu bilgiyi bilinçli kulluk, sevgi ve sorumluluğa dönüştürmek, İslam’dadır.
• Nimeti görünce “mâşallah” demek arayan varsa, bilsin ki görülen güzelliği kıskançlık ve sahiplenme duygusuna kapılmadan Allah’ın dilemesi ve nimetiyle ilişkilendirmek, İslam’dadır.
• Rıza ve teslimiyet arayan varsa, bilsin ki sorumluluğunu yerine getirdikten sonra başa geleni isyana dönüştürmeden metanetle karşılamak, İslam’dadır.
• Şirkten arınmak arayan varsa, bilsin ki hiçbir varlığı Allah’a ortak koşmamak, İslam’dadır.
• Takva arayan varsa, bilsin ki Allah’ın huzurunda hesap verme bilinciyle haramdan sakınmak ve sorumlulukla yaşamak, İslam’dadır.
• Tazarru (yakarış) arayan varsa, bilsin ki samimi iltica ve sığınma, İslam’dadır.
• Tevhid arayan varsa, bilsin ki Allah’ın birliği ve O’na samimi yöneliş, İslam’dadır.
• Vesveseden kurtulmak arayan varsa, bilsin ki kalbe fısıldayan kötü düşünceden Allah’a sığınmak, İslam’dadır.

 

02

İbadet, Dua ve Manevi Hayat

İbadetlerin ruhu, devamlılık, dua, zikir ve peygamber sevgisi.

• Ashaba hürmet göstermek arayan varsa, bilsin ki sahabeyi dil uzatmadan hayırla anmak, İslam’dadır.
• Cemaat şuuru arayan varsa, bilsin ki birlik ve beraberlik içinde hareket etmek, İslam’dadır.
• Cemaatin saflarını düzeltmek arayan varsa, bilsin ki omuz omuza durup düzgün saf tutmak, İslam’dadır.
• Cuma bilinci arayan varsa, bilsin ki ibadet, dayanışma ve kardeşlik için bir araya gelmek, İslam’dadır.
• Dua arayan varsa, bilsin ki samimiyetle Allah’a yönelmek; kendisi ve başkaları için hayır, bağışlanma ve yardım dilemek, İslam’dadır.
• Ehl-i beyti sevmek arayan varsa, bilsin ki Peygamber’in ailesini gönülden bağrına basmak, İslam’dadır.
• Evden çıkarken dua etmek arayan varsa, bilsin ki kapıdan ayrılırken Allah’a sığınmak, İslam’dadır.
• Gece ibadeti ve teheccüd arayan varsa, bilsin ki gecenin sakinliğinde nafile namaz, dua ve tefekkürle Allah’a yönelmek; az da olsa devamlılığı gözetmek, İslam’dadır.
• Geceyi ihya edip gündüzü heba etmemek arayan varsa, bilsin ki denge üzere ibadet etmek, İslam’dadır.
• Gıyabında dua arayan varsa, bilsin ki insanın kardeşi için onun haberi olmadan samimiyetle hayır dilemesi, İslam’dadır.
• Hacda başkasına eziyet etmemek arayan varsa, bilsin ki kalabalıkta kimseyi sıkmadan edeple hareket etmek, İslam’dadır.
• Hacda birlik ve eşitlik bilinci arayan varsa, bilsin ki eşitlik ve kardeşlik bilinci, İslam’dadır.
• Hamd arayan varsa, bilsin ki bütün nimetlerin gerçek sahibini bilerek Allah’ı övmek, İslam’dadır.
• Hutbeyi dinlemek arayan varsa, bilsin ki Cuma’da konuşurken susup dikkat kesilmek, İslam’dadır.
• İbadette devamlılık arayan varsa, bilsin ki az da olsa iyiliği istikrarlı biçimde sürdürmek, İslam’dadır.
• İmamı takip etmek arayan varsa, bilsin ki namazda öne geçmeden uyum göstermek, İslam’dadır.
• İstiğfarı çoğaltmak arayan varsa, bilsin ki sabah akşam bol bol bağışlanma dilemek, İslam’dadır.
• İtikafa çekilmek arayan varsa, bilsin ki dünyadan sıyrılıp ibadete kapanmak, İslam’dadır.
• Kıble birliği arayan varsa, bilsin ki farklılıkları koruyarak aynı istikamete yönelmek, İslam’dadır.
• Kurban bilinci arayan varsa, bilsin ki sevdiğinden Allah rızası için vazgeçebilmek, İslam’dadır.
• Namazda huşu arayan varsa, bilsin ki secdeye varırken kalbi dünyadan çekip Allah’a yöneltmek, İslam’dadır.
• Oruçluya iftar açtırmak arayan varsa, bilsin ki aç olanı doyurup sevabını paylaşmak, İslam’dadır.
• Oruçluyken dilini tutmak arayan varsa, bilsin ki açlığı bahane edip kötü söz söylememek, İslam’dadır.
• Peygamber sevgisi ve ahlakı arayan varsa, bilsin ki Hz. Muhammed’i sevip onun merhamet, doğruluk, adalet ve güzel ahlakını örnek almak, İslam’dadır.
• Salavat arayan varsa, bilsin ki Peygamber’e sevgi ve bağlılığı salât ve selâmla ifade etmek, İslam’dadır.
• Secde bilinci arayan varsa, bilsin ki kibri bırakarak Yaratıcının huzurunda eğilmek, İslam’dadır.
• Sünneti rehber edinmek arayan varsa, bilsin ki Hz. Muhammed’in ahlakını örnek almak, İslam’dadır.
• Tadil-i erkân arayan varsa, bilsin ki ibadeti aceleye getirmeden hakkıyla eda etmek, İslam’dadır.
• Tesbih arayan varsa, bilsin ki Yaratıcı’yı bütün eksikliklerden uzak tutmak, İslam’dadır.
• Yatmadan önce dua okumak arayan varsa, bilsin ki uykuya dalmadan Rabbine yönelmek, İslam’dadır.
• Zikir arayan varsa, bilsin ki Allah’ı dil, kalp ve davranışla anarak sorumluluk bilincini diri tutmak, İslam’dadır.

 

03

Ahlak, Nefis Terbiyesi ve Karakter

İnsanın iç dünyasını, niyetini ve davranışlarını güzelleştiren erdemler.

• Aceleyle hüküm vermemek arayan varsa, bilsin ki teennî ile hareket etmek, İslam’dadır.
• Affetmek arayan varsa, bilsin ki gücü yettiği hâlde intikam peşinde koşmamak; hakkı ve ıslahı gözeterek kini bırakmak, İslam’dadır.
• Ahlaki cesaret arayan varsa, bilsin ki korkuya teslim olmadan hakkı savunmak; cesareti ölçüsüz tehlike, öfke veya saldırganlığa dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Amel-i salih arayan varsa, bilsin ki salih ameller ve hayırlı işler, İslam’dadır.
• Arabuluculuk arayan varsa, bilsin ki insanların arasını adaletle düzeltmek, İslam’dadır.
• Arınmak arayan varsa, bilsin ki istiğfar ile arınmak, İslam’dadır.
• Ayağı haram yere basmamak arayan varsa, bilsin ki gitmesi yasak mekâna adım atmamak, İslam’dadır.
• Başa kakmamak arayan varsa, bilsin ki yapılan iyiliği minnet altında bırakmadan tamamlamak, İslam’dadır.
• Başkalarının özel hayatını araştırmamak arayan varsa, bilsin ki insanların gizli hâllerini, evini, telefonunu, yazışmalarını ve mahrem alanlarını kurcalamamak, İslam’dadır.
• Birliği korumak arayan varsa, bilsin ki farklılıkları düşmanlığa çevirmeden ortak değerler etrafında dayanışmayı güçlendirmek, İslam’dadır.
• Boş konuşmamak arayan varsa, bilsin ki faydasız sözden uzak durup dilini korumak, İslam’dadır.
• Boş yere yemin etmemek arayan varsa, bilsin ki yemini sıkça ağza almamak, İslam’dadır.
• Cahiliye geleneklerini reddetmek arayan varsa, bilsin ki hurafeleri ve batıl inançları söküp atmak, İslam’dadır.
• Cömertlik arayan varsa, bilsin ki cimriliğe kapılmadan elindekini ihtiyaç sahibiyle gönüllü ve incitmeden paylaşmak, İslam’dadır.
• Denge ve itidal arayan varsa, bilsin ki aşırılığa ve ihmale düşmeden bedenin, ruhun, ailenin ve toplumun hakkını gözetmek, İslam’dadır.
• Derin kavrayış arayan varsa, bilsin ki olayların ve zamanın perde arkasını basiret ve firasetle okumak, İslam’dadır.
• Dini duyguları sömürmemek arayan varsa, bilsin ki inancı para, makam ve nüfuz kazanmanın aracı hâline getirmemek, İslam’dadır.
• Doğruluk ve sıdk arayan varsa, bilsin ki sözde, niyette ve davranışta gerçeğe bağlı kalıp özüyle sözünü bir tutmak, İslam’dadır.
• Doğruyu yaymak arayan varsa, bilsin ki hakkı açıkça söyleyip batılı gizlememek, İslam’dadır.
• Eli haramdan çekmek arayan varsa, bilsin ki dokunulması caiz olmayana el uzatmamak, İslam’dadır.
• Emaneti korumak arayan varsa, bilsin ki kendisine bırakılan malı, sözü, görevi veya sırrı sahiplenmeden koruyup vaktinde sahibine teslim etmek, İslam’dadır.
• Eşyanın ruhunu anlamak arayan varsa, bilsin ki dini ve hayatı yüzeysel şekilcilikle değil, derin bir anlayışla (tefakkuh) yaşamak, İslam’dadır.
• Farklılıklara saygı arayan varsa, bilsin ki insanların kavimlere ve topluluklara tanışıp kaynaşmaları için ayrıldığını bilmek, İslam’dadır.
• Fitneden uzak durmak arayan varsa, bilsin ki insanlar arasında ayrılık ve düşmanlık çıkarmamak, İslam’dadır.
• Fütüvvet arayan varsa, bilsin ki yiğitliği cömertlik, hizmet ve fedakârlıkla birleştirmek, İslam’dadır.
• Gizli iyilik yapmak arayan varsa, bilsin ki yardımı gösterişe ve övgü arayışına dönüştürmeden, ihtiyaç sahibinin onurunu koruyarak sunmak, İslam’dadır.
• Gönül zenginliği arayan varsa, bilsin ki hakiki zenginliğin yalnız mal çokluğunda değil; kanaat, paylaşma ve göz tokluğunda bulunduğunu bilmek, İslam’dadır.
• Gözü haramdan sakınmak arayan varsa, bilsin ki bakılması yasak olana bakmamak, İslam’dadır.
• Güçsüzü korumak arayan varsa, bilsin ki gücü ezmek için değil, mazlumu savunmak için kullanmak, İslam’dadır.
• Güven arayan varsa, bilsin ki insanların elinden, dilinden ve davranışından emin olduğu güvenilir bir kimse olmak, İslam’dadır.
• Güzel ahlak arayan varsa, bilsin ki doğruluk, merhamet, edep ve sorumluluğu hayatın bütün alanlarına yansıtmak, İslam’dadır.
• Güzellik ve estetik arayan varsa, bilsin ki temizliği, ölçüyü ve zarafeti gösterişe kaçmadan hayata yansıtmak, İslam’dadır.
• Hasetten uzak durmak arayan varsa, bilsin ki başkasındaki nimetin yok olmasını istememek; kendi payına şükredip hayırlı başarıya gıpta etmek, İslam’dadır.
• Hatasını kabul etmek arayan varsa, bilsin ki yanlışı savunmak yerine doğrusuna dönmek, İslam’dadır.
• Hayırlı işlerde yarışmak arayan varsa, bilsin ki iyilikte öne geçmeye çalışıp tembellik etmemek, İslam’dadır.
• Hayra vesile olmak arayan varsa, bilsin ki iyiliğe aracı olmanın sevabını paylaşmak, İslam’dadır.
• Hayâ arayan varsa, bilsin ki utanma ve sorumluluk duygusunu kaybetmeden insan onuruna yakışır biçimde yaşamak, İslam’dadır.
• Helal dairede eğlenmek arayan varsa, bilsin ki meşru sınırlar içinde neşeyi korumak, İslam’dadır.
• Helalleşmek arayan varsa, bilsin ki başkasının hakkını ihlâl ettiğinde özür dilemek, hakkı iade etmek veya zararı gidermek; bağışlanma talebini baskıya dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Hesap verebilirlik arayan varsa, bilsin ki her yetkinin beraberinde sorumluluk taşıması, İslam’dadır.
• Hilm arayan varsa, bilsin ki yumuşak huyluluk ve öfkeye kapılmama, İslam’dadır.
• Hoşgörü arayan varsa, bilsin ki müsamaha ve affedici bakış, İslam’dadır.
• Hüsnüzan arayan varsa, bilsin ki insanlar hakkında güzel düşünmek, İslam’dadır.
• Hüznü olgunlukla taşımak arayan varsa, bilsin ki kederi isyana dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Huzur arayan varsa, bilsin ki kalbi Allah’ı anmakla, toplumsal hayatı ise adalet ve güvenle sükûnete kavuşturmak, İslam’dadır.
• İçtenlik arayan varsa, bilsin ki kalbin diliyle samimiyet, İslam’dadır.
• İffet arayan varsa, bilsin ki bedeni, bakışı, sözü ve özel hayatı haramdan ve insan onurunu zedeleyen davranışlardan korumak, İslam’dadır.
• İffet ve mahremiyet sınırlarını korumak arayan varsa, bilsin ki zinaya ve rıza ihlâline götüren davranışlardan sakınmak; kendisinin ve başkasının beden, onur ve mahremiyetine saygı göstermek, İslam’dadır.
• İkiyüzlülükten kurtulmak arayan varsa, bilsin ki sözüyle özü bir olmak, İslam’dadır.
• İnsaf arayan varsa, bilsin ki ölçülü olmak ve hakkı gözetmek, İslam’dadır.
• İntikam yerine ıslah arayan varsa, bilsin ki kısasta bile hayat olduğunu bilmek, İslam’dadır.
• İrade terbiyesi arayan varsa, bilsin ki nefsini dizginlemek, kontrol etmek, İslam’dadır.
• Islah arayan varsa, bilsin ki bozgunculuk yerine iyileştirmek ve onarmak, İslam’dadır.
• İsraf etmemek arayan varsa, bilsin ki nimeti ihtiyaç ölçüsünde kullanmak; kullanılabilir olanı boşa harcamamak, İslam’dadır.
• İstikamet arayan varsa, bilsin ki dosdoğru yol üzere olmak, İslam’dadır.
• İstikbal vizyonu arayan varsa, bilsin ki nesilleri korumak ve geleceğe umutla bakmak, İslam’dadır.
• İstikrar arayan varsa, bilsin ki kararlı duruş ve sebat, İslam’dadır.
• İyiliği teşvik edip kötülüğü önlemeye çalışmak arayan varsa, bilsin ki hayrı hikmet ve güzel öğütle çoğaltmak; yanlışı önlerken bilgi, yetki, ölçü ve daha büyük zarara yol açmama sorumluluğunu gözetmek, İslam’dadır.
• İyilik arayan varsa, bilsin ki karşılık beklemeden fayda üretmek, zararı azaltmak ve hayrı çoğaltmak, İslam’dadır.
• İzzet arayan varsa, bilsin ki onurlu duruş, zillete boyun eğmemek, İslam’dadır.
• İzzetli kardeşlik arayan varsa, bilsin ki kardeşliği onurla yaşamak, İslam’dadır.
• Kalabalıkta öne atılmamak arayan varsa, bilsin ki tevazu ile geride durmak, İslam’dadır.
• Kalbi temiz tutmak arayan varsa, bilsin ki kalbi kin, haset, kibir ve kötü niyetten arındırıp merhamet, samimiyet ve hüsnüzanla beslemek, İslam’dadır.
• Kalp yumuşaklığı arayan varsa, bilsin ki katı kalplilikten kaçınıp rikkat sahibi olmak, İslam’dadır.
• Kanaat arayan varsa, bilsin ki çalışmayı bırakmadan elindekinin kıymetini bilmek, ölçüsüz hırsın esiri olmamak, İslam’dadır.
• Kardeşlik arayan varsa, bilsin ki kendisi için istediği hayrı kardeşi için de istemek; zor zamanda birbirini yalnız bırakmamak, İslam’dadır.
• Kendini tanımak arayan varsa, bilsin ki kendi niyetini, güçlü ve zayıf yönlerini, sınırlarını ve sorumluluklarını dürüstçe fark etmek, İslam’dadır.
• Kibirden uzak durmak arayan varsa, bilsin ki kendini başkalarından üstün görmeden tevazu, şükür ve sorumluluk bilinciyle yaşamak, İslam’dadır.
• Kibirli yürümemek arayan varsa, bilsin ki yeryüzünde alçakgönüllü adım atmak, İslam’dadır.
• Kin tutmamak arayan varsa, bilsin ki kalbi düşmanlık ve intikam duygusuna teslim etmeden adaletle barış ve ıslah yolunu aramak, İslam’dadır.
• Korku ve ümit arasında denge arayan varsa, bilsin ki Allah’ın rahmetinden ümit kesmeden hesap verme bilinciyle günahtan sakınmak, İslam’dadır.
• Kötülüğe iyilikle karşılık vermek arayan varsa, bilsin ki düşmanlığı dostluğa dönüştürecek bir olgunluk göstermek, İslam’dadır.
• Kulağı haramdan sakınmak arayan varsa, bilsin ki dinlenmesi yasak olana kulak vermemek, İslam’dadır.
• Kur’an’ı rehber edinmek arayan varsa, bilsin ki hayatı vahyin adalet, merhamet ve sorumluluk ilkeleri ışığında anlamlandırmak, İslam’dadır.
• Kusur aramamak arayan varsa, bilsin ki ayıpları deşip araştırmamak, İslam’dadır.
• Kusur örtmek arayan varsa, bilsin ki başkasının gizli ayıbını araştırmadan ve yaymadan, mümkünse onu incitmeden iyiliğe yöneltmek, İslam’dadır.
• Kutsal değerleri koruma sevdası arayan varsa, bilsin ki meşru haklarını ve değerlerini izzetle savunmak, İslam’dadır.
• Medeniyet bilinci arayan varsa, bilsin ki ilim, adalet, merhamet, estetik ve kurumlaşmayı insan onuruna ve ortak iyiliğe hizmet ettirmek, İslam’dadır.
• Meşru işlerde kolaylaştırmak arayan varsa, bilsin ki dinin ve hukukun sınırlarını aşmadan insanların işini gereksiz güçlüğe sokmamak; çözüm ve iyilik yolunu açmak, İslam’dadır.
• Mezhep farklılığında kardeşliği korumak arayan varsa, bilsin ki ihtilafı düşmanlık ve ayrılık sebebi hâline getirmemek, İslam’dadır.
• Muhasebe arayan varsa, bilsin ki başkalarını yargılamadan önce kendi nefsini sorgulamak, İslam’dadır.
• Murakaba arayan varsa, bilsin ki her an Allah’ın gözetiminde olduğunu bilmek, İslam’dadır.
• Mürüvvet arayan varsa, bilsin ki insanlık onuruna yakışan erdemli ve güvenilir davranış, İslam’dadır.
• Musibette elini kalbine koyup rıza göstermek arayan varsa, bilsin ki kader karşısında edeple durmak, İslam’dadır.
• Nedamet arayan varsa, bilsin ki işlenen yanlıktan samimiyetle pişman olmak, İslam’dadır.
• Nefisle mücadele arayan varsa, bilsin ki insanın bencillik, öfke, kibir ve ölçüsüz arzularını terbiye ederek iradesini güçlendirmesi, İslam’dadır.
• Nezaket arayan varsa, bilsin ki insanlara incelik, saygı ve gönül gözeten bir dille davranmak, İslam’dadır.
• Niyet arayan varsa, bilsin ki amellerin niyete göre değer kazanması, İslam’dadır.
• Öfkeyi yönetmek arayan varsa, bilsin ki kızgınlık anında acele karar vermemek, kırıcı söz söylememek ve sükûnet kazanacak tedbirlere başvurmak, İslam’dadır.
• Riya yapmamak arayan varsa, bilsin ki ibadeti gösteriş için değil, sırf Allah rızası için yapmak, İslam’dadır.
• Rüyayı hayra yormak arayan varsa, bilsin ki hüsnüzanla tevil etmek, İslam’dadır.
• Sabır arayan varsa, bilsin ki zorluk ve musibet karşısında isyana, haksızlığa veya ümitsizliğe kapılmadan metanetle doğru yolda sebat etmek, İslam’dadır.
• Sadelik arayan varsa, bilsin ki gösterişe kapılmadan imkânları ölçülü ve ihtiyaç odaklı kullanmak, İslam’dadır.
• Salihlere muhabbet beslemek arayan varsa, bilsin ki takva sahiplerini örnek alıp sevmek, İslam’dadır.
• Sebat arayan varsa, bilsin ki hak üzere sebat etmek, İslam’dadır.
• Sevgi arayan varsa, bilsin ki Yaratıcı’ya bağlılığı yaratılmışlara merhamet, saygı ve iyilik olarak yansıtmak, İslam’dadır.
• Sevincini şımarıklığa dönüştürmemek arayan varsa, bilsin ki nimet içinde azmamak, İslam’dadır.
• Sıcak ve güven veren iletişim arayan varsa, bilsin ki insanlara yapmacıklı olmadan güler yüz, ilgi ve samimiyetle yaklaşmak; yakınlığı sınır ve mahremiyet ihlâline dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Şiddetten kaçınmak arayan varsa, bilsin ki öfke ve zorbalığı bir kenara bırakmak, İslam’dadır.
• Şöhretten kaçmak arayan varsa, bilsin ki gizli kalmayı şan saymak, İslam’dadır.
• Sorumluluk bilinci arayan varsa, bilsin ki herkesin güttüklerinden sorumlu olması, İslam’dadır.
• Şükür ve sabır dengesi arayan varsa, bilsin ki nimet zamanında şükretmek, sıkıntı zamanında ise metanet ve umutla doğru olanı sürdürmek, İslam’dadır.
• Tedbir ve tevekkül arayan varsa, bilsin ki gerekli önlemleri alıp sorumluluğunu yerine getirdikten sonra sonucu Allah’a bırakmak, İslam’dadır.
• Teennî arayan varsa, bilsin ki öfkeyle ve aceleyle değil, düşünüp ölçerek hareket etmek, İslam’dadır.
• Tevazu arayan varsa, bilsin ki değerini inkâr etmeden kendini başkalarından üstün görmemek, İslam’dadır.
• Tevbe arayan varsa, bilsin ki yanlışı fark edip pişmanlık duymak, günahı terk etmek ve mümkünse doğurduğu zararı gidermek, İslam’dadır.
• Ucubdan uzak durmak arayan varsa, bilsin ki amelini ve başarısını yalnız kendinden bilip böbürlenmemek; nimeti Allah’tan bilerek şükür ve tevazuyu korumak, İslam’dadır.
• Ümit arayan varsa, bilsin ki Allah’ın rahmetinden ümit kesmeden doğruya dönme ve iyileşme imkânını canlı tutmak, İslam’dadır.
• Vakar arayan varsa, bilsin ki ağırbaşlılık ve onurlu duruş, İslam’dadır.
• Vefa arayan varsa, bilsin ki iyiliği, dostluğu, sözü ve geçmişteki emeği unutmadan bağlılığı sürdürmek, İslam’dadır.
• Vera arayan varsa, bilsin ki haramların yanında şüpheli şeylerden de sakınmak, İslam’dadır.
• Yemini korumak arayan varsa, bilsin ki meşru bir konuda verilen yemini hafife almamak; bozulması hâlinde dinî sorumluluğunu ve gerekiyorsa kefaretini yerine getirmek, İslam’dadır.
• Yeminini tutamayınca kefaret vermek arayan varsa, bilsin ki sözün bedelini ödemek, İslam’dadır.
• Zaman bilinci arayan varsa, bilsin ki ömrün sınırlı bir emanet olduğunu bilerek vakti faydalı, dengeli ve sorumlu biçimde değerlendirmek, İslam’dadır.
• Zan ile hüküm vermemek arayan varsa, bilsin ki kalbi suizandan temizlemek, İslam’dadır.
• Zühd arayan varsa, bilsin ki kalbi dünyaya esir etmemek, İslam’dadır.

 

04

Dil, İletişim ve İnsan İlişkileri

Sözün, dinlemenin, selâmın, sırların ve gönül hukukunun korunması.

• Alay etmemek arayan varsa, bilsin ki kimseyi küçük görmemek ve kaş-göz hareketleriyle aşağılamamak, İslam’dadır.
• Beddua etmemek arayan varsa, bilsin ki beddua yerine hidayet dilemek, İslam’dadır.
• Dargınken ilk selamı vermek arayan varsa, bilsin ki kırgınlığı büyütmeden barış ve konuşma yolunu ilk açan olmak, İslam’dadır.
• Dedikodu ve fitneden arınmak arayan varsa, bilsin ki insanlar arasında söz taşıyıp (nemime) dostlukları yıkmamak, İslam’dadır.
• Dilini korumak arayan varsa, bilsin ki dilini yalandan, gıybetten ve çirkin sözden sakınmak, İslam’dadır.
• Dinleme ahlakı arayan varsa, bilsin ki sözü dikkatle dinleyip onun en güzeline uymak, İslam’dadır.
• Doğru ve sağlam söz arayan varsa, bilsin ki gerçeği eğip bükmeden, açık, tutarlı ve sorumluluk bilinci taşıyan bir dille ifade etmek, İslam’dadır.
• Eve girerken selam vermek arayan varsa, bilsin ki ev halkına selâm ederek adım atmak, İslam’dadır.
• Gıybet dinlememek arayan varsa, bilsin ki başkasının ayıbını işitince kulağını tıkamak, İslam’dadır.
• Gıybet meclisini terk etmek arayan varsa, bilsin ki harama ortak olmamak, İslam’dadır.
• Gıybetten uzak durmak arayan varsa, bilsin ki dilini başkasının ayıbından korumak, İslam’dadır.
• Gönül almak arayan varsa, bilsin ki kırılan kalbi onarmak, İslam’dadır.
• Gönül birliği arayan varsa, bilsin ki kalpleri birbirine ısındıracak sıcacık bir muhabbet, İslam’dadır.
• Gönül kırmadan idare etmek arayan varsa, bilsin ki sert ve kaba insanlara bile nazikçe mukabele etmek, İslam’dadır.
• Güzel söz söylemek arayan varsa, bilsin ki doğruyu kırmadan, ümit ve iyilik taşıyan bir dille söylemek; sözü incitme aracına çevirmemek, İslam’dadır.
• Hakaret etmemek arayan varsa, bilsin ki karşısındakine aşağılayıcı söz söylememek, İslam’dadır.
• İftira ve bühtandan korunmak arayan varsa, bilsin ki insanın şerefini ve itibarını korumak, İslam’dadır.
• Kalabalıkta fısıldaşmamak arayan varsa, bilsin ki üçüncü kişiyi tedirgin etmemek, İslam’dadır.
• Kalp kırmamak arayan varsa, bilsin ki insanın gönlünü incitmemek; incinen gönlü özür, merhamet ve samimiyetle onarmak, İslam’dadır.
• Küfür ve lanetten uzak durmak arayan varsa, bilsin ki dilini çirkin sözden korumak, İslam’dadır.
• Lakap takmaktan kaçınmak arayan varsa, bilsin ki insanları hoşlanmadıkları isimlerle çağırmamak, İslam’dadır.
• Lanet okumamak arayan varsa, bilsin ki lanetçi değil, merhamet dileyici olmak, İslam’dadır.
• Nasihat arayan varsa, bilsin ki samimiyetle öğüt vermek ve öğüdü kabul etmek, İslam’dadır.
• Nasihati gizlice yapmak arayan varsa, bilsin ki yanlışı düzeltirken insanı toplum önünde utandırmamak, İslam’dadır.
• Özür dilemek ve gönül almak arayan varsa, bilsin ki hatasını kabul edip incittiği kişiden samimiyetle bağışlanma dilemek; mümkünse verdiği zararı gidermek, İslam’dadır.
• Özür dileyeni incitmemek arayan varsa, bilsin ki samimi özrü küçümsemeden dinlemek; kabul edildiğinde geçmiş hatayı başa kakıp kişiyi mahcup etmemek, İslam’dadır.
• Şakada da doğruluk arayan varsa, bilsin ki insanları güldürmek veya şaşırtmak için yalan söylememek; şakayı incitme ve aldatma aracına çevirmemek, İslam’dadır.
• Selama güzel karşılık arayan varsa, bilsin ki verilen selamı daha güzeliyle almak, İslam’dadır.
• Selâmı yaymak arayan varsa, bilsin ki selâmı yalnız tanıdıklara değil, karşılaşılan insanlara güven ve esenlik dileği olarak ulaştırmak, İslam’dadır.
• Sesi ölçülü kullanmak arayan varsa, bilsin ki konuşurken bağırmadan, muhatabı bastırmadan ve çevreyi rahatsız etmeden edepli bir ton kullanmak, İslam’dadır.
• Sır saklamak arayan varsa, bilsin ki kendisine emanet edilen sözü muhafaza etmek, İslam’dadır.
• Sır tutmak için yemin ettirmemek arayan varsa, bilsin ki güveni yeminle değil sadakatle korumak, İslam’dadır.
• Söz zarafeti arayan varsa, bilsin ki insanları "en güzel şekilde" ikna etmek (Kavl-i Leyyin), İslam’dadır.
• Sözde nezaket arayan varsa, bilsin ki birini reddederken veya yok derken bile kırıcı olmayan tatlı bir dil (kavl-i müyesser) kullanmak, İslam’dadır.
• Sözünde durmak arayan varsa, bilsin ki verdiği sözü tutup ahdini bozmamak, İslam’dadır.
• Tartışma ahlakı arayan varsa, bilsin ki fikir ayrılığında en güzel ve en saygılı yöntemi kullanmak, İslam’dadır.
• Tebessüm ve güler yüz arayan varsa, bilsin ki karşılaşılan insana samimi, güven veren ve incitmeyen bir tebessümle yaklaşmak, İslam’dadır.
• Yalan şahitlik etmemek arayan varsa, bilsin ki doğruyu söyleyip hakkı gizlememek, İslam’dadır.
• Yalan söylememek arayan varsa, bilsin ki şakada bile doğrudan şaşmamak, İslam’dadır.
• Yalan yere yemin etmemek arayan varsa, bilsin ki yemini hafife alıp yalanla kullanmamak, İslam’dadır.
• Yalanı reddetmek arayan varsa, bilsin ki yalan haberi kabul etmeyip doğruyu araştırmak, İslam’dadır.
• Yerinde susmak arayan varsa, bilsin ki sözün zarar doğuracağı yerde susmak; haksızlık karşısında sessiz kalmayı erdem saymamak, İslam’dadır.

 

05

Adalet, Hak, Hukuk ve İnsan Onuru

Hakkaniyet, eşitlik, şahitlik, masumiyet ve temel insan hakları.

• Adalet arayan varsa, bilsin ki yakınlık, öfke, çıkar veya kimlik ayrımı gözetmeden hakkı sahibine teslim etmek, İslam’dadır.
• Adaletle hükmetmek arayan varsa, bilsin ki tarafgirlik yapmadan hakkı gözetmek, İslam’dadır.
• Adil şahitlik arayan varsa, bilsin ki kendi aleyhine dahi olsa doğruyu söylemek, İslam’dadır.
• Antlaşmaya sadık kalmak arayan varsa, bilsin ki karşı tarafla husumet bulunsa bile meşru ve yürürlükteki anlaşmayı tek taraflı hileyle bozmamak, İslam’dadır.
• Can güvenliği arayan varsa, bilsin ki insan hayatını dokunulmaz kabul etmek, İslam’dadır.
• Cezada ölçülülük arayan varsa, bilsin ki suçun karşılığında sınırı aşmamak, İslam’dadır.
• Delilsiz suçlamamak arayan varsa, bilsin ki doğrulanmış delil olmadan kimsenin itibarına, özgürlüğüne veya hakkına zarar verecek ithamda bulunmamak, İslam’dadır.
• Diyet ve kefaret sorumluluğunu gözetmek arayan varsa, bilsin ki ilgili dinî ve hukuki şartlar doğduğunda tazmin, diyet veya kefaret yükümlülüğünü ehil mercilerle belirleyip yerine getirmek, İslam’dadır.
• Düşmana karşı da adaletli olmak arayan varsa, bilsin ki öfke ve husumetin insanı haktan ayırmasına izin vermeden karşı tarafın hakkını da korumak, İslam’dadır.
• Fırsat eşitliği arayan varsa, bilsin ki insanlara soyuna, servetine ve yakınlığına göre ayrıcalık tanımamak, İslam’dadır.
• Gelecek nesillerin hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki denizleri, akarsuları ve meraları ortak mülk sayıp kirletmemek, İslam’dadır.
• Hak arayan varsa, bilsin ki her varlığın ve her insanın meşru hakkını tanımak, korumak ve sahibine vermek, İslam’dadır.
• Hakkaniyet arayan varsa, bilsin ki yalnız biçimsel eşitliği değil, şartları ve gerçek hakları gözeterek adil davranmak, İslam’dadır.
• Hakkı hatır için gizlememek arayan varsa, bilsin ki dostunun da aleyhine olsa adaletten şaşmamak, İslam’dadır.
• Haksız kazancı reddetmek arayan varsa, bilsin ki çaba ve emek harcamadan başkasının sırtından kazanmayı kabul etmemek, İslam’dadır.
• Haksız yere alkışlanmayı reddetmek arayan varsa, bilsin ki hak etmediği övgüden sakınmak, İslam’dadır.
• Hukukun üstünlüğü arayan varsa, bilsin ki kişiye, makama veya çıkara göre ayrıcalık üretmeden herkes için adil ve öngörülebilir kuralları uygulamak, İslam’dadır.
• İftiraya karşı masumu savunmak arayan varsa, bilsin ki dili hak için kullanmak, İslam’dadır.
• İnançta baskı ve zorlamadan kaçınmak arayan varsa, bilsin ki inancın baskıyla değil, özgür irade ve sahih bilgiyle benimsenmesini; insanın vicdan ve onurunun korunmasını gözetmek, İslam’dadır.
• İnsan onuru ve hukuk önünde eşitlik arayan varsa, bilsin ki dil, ırk, cinsiyet, soy, servet veya makam ayrımıyla insan onurunu ve hukuk önündeki eşitliği zedelememek, İslam’dadır.
• İnsan onurunu korumak arayan varsa, bilsin ki her insanı yaratılıştan gelen haysiyet sahibi kabul edip aşağılanmasına ve insanlık dışı muamele görmesine karşı durmak, İslam’dadır.
• Irkçılıktan kurtulmak arayan varsa, bilsin ki hiçbir ırkı, rengi veya soyu diğerinden üstün görmemek, İslam’dadır.
• İşkenceden korunmak arayan varsa, bilsin ki hiçbir insana eziyet etmemek ve insan bedenini dokunulmaz bilmek, İslam’dadır.
• Kul hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki başkasının canına, malına, emeğine, onuruna veya mahremiyetine haksız biçimde el uzatmamak; ihlâl edilen hakkı sahibine iade etmek, İslam’dadır.
• Mahremiyete saygı arayan varsa, bilsin ki başkasının özel alanına, aile sırlarına, haberleşmesine ve kişisel bilgilerine izinsiz müdahale etmemek, İslam’dadır.
• Mal güvenliği arayan varsa, bilsin ki başkasının malına haksız yere el uzatmamak, İslam’dadır.
• Masumiyet karinesini korumak arayan varsa, bilsin ki kesin ve adil bir hüküm bulunmadan kimseyi suçlu ilan etmemek; delilsiz ithamdan kaçınmak, İslam’dadır.
• Miras adaleti arayan varsa, bilsin ki uygulanacak hukukun tanıdığı miras haklarını eksiksiz teslim etmek; dinî paylaşım değerlendirmesini somut mirasçı yapısına göre ehil uzmanla belirlemek, İslam’dadır.
• Şahitliği gizlememek arayan varsa, bilsin ki hakkın ortaya çıkması için doğru bilgiyi saklamamak, İslam’dadır.
• Savunma hakkı arayan varsa, bilsin ki suçlanan kimseyi dinlemeden hüküm vermemek, İslam’dadır.
• Sözleşmeye sadık kalmak arayan varsa, bilsin ki yapılan anlaşmayı bozmadan yerine getirmek, İslam’dadır.
• Suçun şahsiliği arayan varsa, bilsin ki hiç kimseyi anne-babasının, çocuğunun, akrabasının veya topluluğunun fiili nedeniyle sorumlu tutmamak, İslam’dadır.
• Toplumsal adalet arayan varsa, bilsin ki güçlünün değil, haklının yanında olmak, İslam’dadır.
• Yargı önünde eşitlik arayan varsa, bilsin ki inancı, kimliği, makamı veya serveti ne olursa olsun herkesi aynı adalet ölçüsüyle değerlendirmek, İslam’dadır.

 

06

Aile, Evlilik ve Kadın Hakları

Evlilikte rıza, merhamet, sorumluluk, mahremiyet ve hakların korunması.

• Aile huzuru arayan varsa, bilsin ki aile bağlarını korumak ve güçlendirmek, İslam’dadır.
• Aile mahremiyetini korumak arayan varsa, bilsin ki eşlerin ve aile bireylerinin özel hâllerini, sırlarını ve kişisel bilgilerini izinsiz olarak başkalarına açmamak, İslam’dadır.
• Ailede istişare arayan varsa, bilsin ki kararları eşlerin birbirine danışarak alması, İslam’dadır.
• Ailede şiddetten uzak durmak arayan varsa, bilsin ki hiçbir aile ferdine zulmetmemek ve zarar vermemek, İslam’dadır.
• Boşanmada adalet arayan varsa, bilsin ki ayrılığı bile insafla ve hakkı gözeterek gerçekleştirmek, İslam’dadır.
• Boşanmada çocuğun huzurunu gözetmek arayan varsa, bilsin ki evladı anne veya babasına karşı kullanmadan sevgisini korumak, İslam’dadır.
• Boşanmış eşin onurunu korumak arayan varsa, bilsin ki ayrıldıktan sonra sırlarını yaymamak ve hakkında iftirada bulunmamak, İslam’dadır.
• Çocuğun nafakasını aksatmamak arayan varsa, bilsin ki ayrılık sonrasında da evladın ihtiyaçlarını zamanında karşılamak, İslam’dadır.
• Düğünde israftan kaçınmak arayan varsa, bilsin ki mutluluğu gösterişe ve borç yüküne dönüştürmeden paylaşmak, İslam’dadır.
• Dul kadının yeniden evlenme iradesine saygı göstermek arayan varsa, bilsin ki yeniden evlenmek istediğinde onu baskı, damgalama veya keyfî engelle karşılaştırmamak; istemediğinde de kararına saygı göstermek, İslam’dadır.
• Eşe güzel davranmak arayan varsa, bilsin ki hayat arkadaşına anlayış ve nezaketle muamele etmek, İslam’dadır.
• Eşine karşı vefalı olmak arayan varsa, bilsin ki yaşlanınca da ilk günkü merhameti korumak, İslam’dadır.
• Eşler arasında muhabbet arayan varsa, bilsin ki evliliği sevgi, merhamet ve güven üzerine kurmak, İslam’dadır.
• Eşler arasında sır saklamak arayan varsa, bilsin ki yatak odasının mahremiyetini dışarı taşımamak, İslam’dadır.
• Evlilikte karşılıklı rıza arayan varsa, bilsin ki nikâhı baskıyla değil, özgür iradeyle kurmak, İslam’dadır.
• Kadının hak ve onurunu korumak arayan varsa, bilsin ki kadını bağımsız onur ve hak sahibi bir insan olarak görmek; ayrımcılık, baskı ve şiddete karşı durmak, İslam’dadır.
• Kadının ve kız çocuğunun eğitim hakkını korumak arayan varsa, bilsin ki kadını ve kız çocuğunu ilim öğrenme ve yeteneğini geliştirme imkânından mahrum etmemek, İslam’dadır.
• Kız çocuğunun miras hakkını korumak arayan varsa, bilsin ki ona uygulanacak hukukun tanıdığı miras payını eksiksiz teslim etmek; dinî paylaşım değerlendirmesinde de somut durumu ehil uzmanla belirleyip hiçbir hakkını baskı, hile veya gelenekle elinden almamak, İslam’dadır.
• Mehir hakkını korumak arayan varsa, bilsin ki evlilikte kararlaştırılan mehri kadının mülkiyet hakkı olarak teslim etmek; baskıyla vazgeçirmemek, İslam’dadır.
• Nafaka sorumluluğu arayan varsa, bilsin ki dinen ve hukuken bakmakla yükümlü olduğu kişilerin temel ihtiyaçlarını imkânı ölçüsünde karşılamak, İslam’dadır.
• Nikâhı kolaylaştırmak arayan varsa, bilsin ki evliliği gereksiz masraf, gösteriş ve baskıyla zorlaştırmamak; mehir ve törenlerde tarafların imkânını ve rızasını gözetmek, İslam’dadır.
• Salih eş seçmek arayan varsa, bilsin ki evliliği iman, güzel ahlak, güven, rıza ve karşılıklı sorumluluk üzerine kurmaya çalışmak, İslam’dadır.

 

07

Çocuklar, Gençler, Yetimler ve Neslin Korunması

Çocuğun sevgisi, eğitimi, güvenliği ve yetim hakkı.

• Anne karnındaki bebeğin hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki annenin sağlığını ve doğmamış çocuğun hayatını tıbbi, dinî ve hukuki sorumluluklar çerçevesinde korumak, İslam’dadır.
• Anne sütüyle beslenmeyi desteklemek arayan varsa, bilsin ki tıbben mümkün ve uygun olduğunda anne ile bebeğin sağlığını gözeterek emzirmeyi desteklemek; anneyi baskılamamak, İslam’dadır.
• Çocuğa güzel isim koymak arayan varsa, bilsin ki ismiyle alay edilmeyecek bir ad vermek, İslam’dadır.
• Çocuğa harçlıkta adalet arayan varsa, bilsin ki evlatlar arasında kıskançlık tohumu ekmemek, İslam’dadır.
• Çocuğa şefkat göstermek arayan varsa, bilsin ki küçüğü sevgiyle büyütüp kalbini kırmamak, İslam’dadır.
• Çocuğa yalan söylememek arayan varsa, bilsin ki küçük gönlü korku veya vaatle aldatmadan, yaşına uygun bir doğruluk ve güven içinde yetiştirmek, İslam’dadır.
• Çocuğu akranıyla kıyaslamamak arayan varsa, bilsin ki onu başkasıyla yaralamamak, İslam’dadır.
• Çocuğun görüşünü gözetmek arayan varsa, bilsin ki yaşı ve olgunluğu ölçüsünde onu dinlemek; kişiliğini ilgilendiren kararlarda baskı yerine rehberlik ve merhametle davranmak, İslam’dadır.
• Çocuğun oyun hakkını korumak arayan varsa, bilsin ki çocuğa yaşına uygun oyun, dinlenme ve güvenli gelişim imkânı tanımak, İslam’dadır.
• Çocuğun sorusunu geçiştirmemek arayan varsa, bilsin ki merakını küçümsemeden cevap vermek, İslam’dadır.
• Çocuk terbiyesinde denge arayan varsa, bilsin ki sevgi ile disiplin arasında denge kurmak, İslam’dadır.
• Çocuklar arasında adalet arayan varsa, bilsin ki evlatlar arasında ayrım yapmamak, İslam’dadır.
• Evlat edinilen çocuğun kimliğini korumak arayan varsa, bilsin ki ona sevgiyle sahip çıkarken nesebini ve hakikatini gizlememek, İslam’dadır.
• Kız çocuğuna değer vermek arayan varsa, bilsin ki kız ve erkek evlat arasında sevgi, bakım, eğitim ve insanlık onuru bakımından ayrım yapmamak, İslam’dadır.
• Küçüğü korumak arayan varsa, bilsin ki zayıf olanı ezmeden kollamak, İslam’dadır.
• Nesebi korumak arayan varsa, bilsin ki çocuğun kimliğini, biyolojik bağlarını ve bunlardan doğan haklarını hileyle belirsizleştirmemek, İslam’dadır.
• Neslin korunması arayan varsa, bilsin ki çocukların maddi ve manevi geleceğini gözetmek, İslam’dadır.
• Öksüzü kendi evladından ayırmamak arayan varsa, bilsin ki bakımını üstlendiği öksüz çocuğa sofrada, sevgide ve eğitimde ayrım yapmamak, İslam’dadır.
• Salih evlat duası arayan varsa, bilsin ki göz aydınlığı nesiller istemek, İslam’dadır.
• Salih evlat yetiştirmek arayan varsa, bilsin ki evlada güzel isim koyup güzel terbiye vermek, İslam’dadır.
• Sınav sorularını sızdırmamak arayan varsa, bilsin ki başkalarının emeğini ve fırsat eşitliğini çalmamak, İslam’dadır.
• Sınavda kopya çekmemek arayan varsa, bilsin ki hak etmediği başarıyı hileyle elde etmemek, İslam’dadır.
• Sütanne hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki emziren kadının emeğini unutmamak, İslam’dadır.
• Yetim malını korumak arayan varsa, bilsin ki yetimin hakkına el uzatmamak; malını onun yararına, güvenli ve hesap verebilir biçimde yönetmek, İslam’dadır.
• Yetimi sevindirmek arayan varsa, bilsin ki öksüzün gönlünü alıp yüzünü güldürmek, İslam’dadır.
• Yetimin eğitimini üstlenmek arayan varsa, bilsin ki onu sadece doyurmayıp geleceğe hazırlamak, İslam’dadır.
• Yetimin hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki yetimin bakım, eğitim, güvenlik ve gelişim ihtiyaçlarını karşılamak; onu ayrımcılığa ve ihmale uğratmamak, İslam’dadır.

 

08

Anne-Baba, Akraba ve Komşuluk

Yakınlık bağlarının hürmet, vefa, ziyaret ve yardımlaşmayla güçlendirilmesi.

• Akraba hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki yakınları iyilik, destek ve ihtiyaç anında dayanışmayla gözetmek; akrabalığı baskı veya kayırma sebebi yapmamak, İslam’dadır.
• Ana-babanın arkadaşına ikram etmek arayan varsa, bilsin ki vefayı nesilden nesile taşımak, İslam’dadır.
• Anne-babaya dua etmek arayan varsa, bilsin ki hayattayken sağlık, afiyet ve hidayetleri; vefatlarından sonra ise rahmet ve bağışlanmaları için hayır dilemek, İslam’dadır.
• Anne-babaya hürmet arayan varsa, bilsin ki Allah’a isyanı, haksızlığı veya zararı gerektirmeyen konularda onların gönlünü gözetmek; yaşlılıklarında incitmeden hizmet etmek, İslam’dadır.
• Annelik hakkını yüceltmek arayan varsa, bilsin ki annenin emeğini, şefkatini ve fedakârlığını bilip ona iyilik ve hürmette kusur etmemek, İslam’dadır.
• Apartmanda komşuluk arayan varsa, bilsin ki gürültüyle, dumanla ve kokuyla eziyet etmemek, İslam’dadır.
• Büyüğe yer vermek arayan varsa, bilsin ki yaşlıya ve bilgeye oturacak yer açmak, İslam’dadır.
• Komşuluk hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki komşunun güvenliğini, huzurunu, mahremiyetini ve ihtiyaç anındaki yardım hakkını korumak, İslam’dadır.
• Komşulukta rahatsızlığı nezaketle çözmek arayan varsa, bilsin ki gürültü ve benzeri rahatsızlıkları öfke ve misillemeyle büyütmeden konuşmak; gerektiğinde meşru çözüm yollarına başvurmak, İslam’dadır.
• Komşunun düğününde sevinci paylaşmak arayan varsa, bilsin ki iyi gününde yanında durmak, İslam’dadır.
• Komşunun evine izinsiz girmemek arayan varsa, bilsin ki kapıyı çalmadan ve izin almadan içeri adım atmamak, İslam’dadır.
• Komşunun mahremiyetine saygı arayan varsa, bilsin ki komşunun evine, sesine ve özel hayatına müdahale etmemek, İslam’dadır.
• Komşunun taziyesine koşmak arayan varsa, bilsin ki acı günde ilk kapıyı çalmak, İslam’dadır.
• Komşusu açken tok yatmamak arayan varsa, bilsin ki komşunun açlığına kayıtsız kalmamak, İslam’dadır.
• Komşuya hediye götürmek arayan varsa, bilsin ki yakınındakini unutmayıp gönül almak, İslam’dadır.
• Komşuya selâm vermek arayan varsa, bilsin ki komşuluk hakkını gözetmek, İslam’dadır.
• Komşuya zarar vermemek arayan varsa, bilsin ki yanındakine eziyet edecek her davranıştan uzak durmak, İslam’dadır.
• Sıla-i rahim yapmak arayan varsa, bilsin ki akrabayla bağı bütünüyle koparmadan hâlini sormak ve imkân ölçüsünde ziyaret etmek; ilişki zarar doğuruyorsa güvenli sınırlar koymak, İslam’dadır.
• Yaşlı anne-babayı gözetmek arayan varsa, bilsin ki yaşlılıklarında ihtiyaçlarını incitmeden karşılamaya çalışmak; bakım sürecinde güvenliği ve aile içi meşru sınırları gözetmek, İslam’dadır.

09

Dayanışma, Merhamet ve Sosyal Sorumluluk

Yoksulun, yaşlının, engellinin, yolcunun ve ihtiyaç sahibinin gözetilmesi.

• Dayanışma arayan varsa, bilsin ki insanların ihtiyaç ve sıkıntılarını ortak sorumluluk bilinciyle paylaşması; kimseyi zor zamanda yalnız bırakmaması, İslam’dadır.
• Dilenciliği kazanç yoluna dönüştürmemek arayan varsa, bilsin ki çalışma imkânı varken insanların merhametini istismar etmemek; gerçek ihtiyaç sahibini ise damgalamadan sosyal desteğe ulaştırmak, İslam’dadır.
• Dilenciyi kovmamak arayan varsa, bilsin ki el açanı azarlamadan elinden geleni yapmak, İslam’dadır.
• Dul ve kimsesizi gözetmek arayan varsa, bilsin ki yalnız bırakılmış insanlara sahip çıkmak, İslam’dadır.
• Engelli erişilebilirliği arayan varsa, bilsin ki yolları, binaları ve hizmetleri herkesin ulaşabileceği şekilde düzenlemek, İslam’dadır.
• Engelli rampasını kapatmamak arayan varsa, bilsin ki başkasının hareket özgürlüğünü kendi kolaylığı için engellememek, İslam’dadır.
• Engelliye saygı arayan varsa, bilsin ki insanı bedensel farklılıklarıyla değil, onuru ve kişiliğiyle değerlendirmek, İslam’dadır.
• Garibi korumak arayan varsa, bilsin ki yabancıyı ezmeden himaye etmek, İslam’dadır.
• Gölgeyi paylaşmak arayan varsa, bilsin ki sıcaktan bunalan insanı veya canlıyı imkân ölçüsünde gölgeden mahrum etmemek, İslam’dadır.
• Görme engelliye güvenli biçimde rehberlik etmek arayan varsa, bilsin ki yardım isteyip istemediğini sorarak yön tarif etmek veya rızasıyla güvenli geçişine destek olmak, İslam’dadır.
• Hediyeleşirken gönül gözetmek arayan varsa, bilsin ki hediyeyi başa kakmamak, İslam’dadır.
• Hediyeyi ayıplamamak arayan varsa, bilsin ki az da olsa verileni küçümsememek, İslam’dadır.
• İhtiyaç sahibine el uzatmak arayan varsa, bilsin ki darda kalanın elinden tutmak, İslam’dadır.
• İhtiyaç sahibini geri çevirirken incitmemek arayan varsa, bilsin ki yardım imkânı bulunmadığında dahi küçümseyici ve kırıcı bir dil kullanmadan güzel sözle karşılık vermek, İslam’dadır.
• İhtiyaç sahibini incitmemek arayan varsa, bilsin ki veren elin alan gönlü kırmaması, İslam’dadır.
• İnfak arayan varsa, bilsin ki sahip olduklarından ihtiyaç sahiplerine gönüllü olarak vermek, İslam’dadır.
• İnsana hizmet etmek arayan varsa, bilsin ki insanların ihtiyacını gidermek, hayatını kolaylaştırmak ve ortak iyiliğe fayda üretmek, İslam’dadır.
• Kurban etini paylaşmak arayan varsa, bilsin ki kesileni yoksulla, akrabayla ve komşuyla bölüşmek, İslam’dadır.
• Mahkûmu ziyaret etmek arayan varsa, bilsin ki hapisteki kimseyi unutmayıp gönül almak, İslam’dadır.
• Merhamet arayan varsa, bilsin ki insana, hayvana ve bütün canlılara acıyı azaltan, hakkı koruyan bir şefkatle davranmak, İslam’dadır.
• Mümin kardeşini sevmek arayan varsa, bilsin ki kendine istediğini kardeşine de istemek, İslam’dadır.
• Nimeti yakınlarla paylaşmak arayan varsa, bilsin ki komşunun ve ihtiyaç sahibinin gözü önünde nimeti bencillikle tüketmeyip imkân ölçüsünde ikram etmek, İslam’dadır.
• Paylaşmak arayan varsa, bilsin ki nimeti, bilgiyi, zamanı ve imkânı ihtiyaç ve hakkaniyet ölçüsünde başkalarının yararına açmak, İslam’dadır.
• Sadaka vermek arayan varsa, bilsin ki ihtiyacı olana gizli veya açık hayırda bulunmak, İslam’dadır.
• Sadaka-i cariye arayan varsa, bilsin ki faydası insanlara sürekli ulaşan iyilikler bırakmak, İslam’dadır.
• Şefkat arayan varsa, bilsin ki güçsüzün hâlini anlayıp onu incitmeden korumak ve desteklemek, İslam’dadır.
• Su paylaşmak arayan varsa, bilsin ki susamışa elindeki sudan vermek, İslam’dadır.
• Toplumda ıslah peşinde olmak arayan varsa, bilsin ki bozulanı düzeltmeye çalışıp fitne çıkarmamak, İslam’dadır.
• Toplumun derdiyle dertlenmek arayan varsa, bilsin ki yakın çevreden insanlığa uzanan sıkıntılara kayıtsız kalmadan çözüm ve dayanışma için sorumluluk almak, İslam’dadır.
• Vakıf bağışını amacına uygun yapmak arayan varsa, bilsin ki bağışlayanın hukuka uygun şartlarını ve vakfın hayır amacını açıkça belirleyip korumak, İslam’dadır.
• Yardım dağıtımında ayrım yapmamak arayan varsa, bilsin ki felakete uğrayanları düşüncesine, kimliğine ve yakınlığına göre ayırmamak, İslam’dadır.
• Yaşlıya saygı göstermek arayan varsa, bilsin ki ihtiyarın hakkını bilip hürmetle davranmak, İslam’dadır.
• Yaşlıya yol vermek arayan varsa, bilsin ki yaşlıya hürmetle yer açmak, İslam’dadır.
• Yoksula yemek yedirmek arayan varsa, bilsin ki aç olanı doyurup sofrasını paylaşmak, İslam’dadır.
• Yoksulun hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki yoksulluğu ayıp veya sömürü aracı saymadan temel ihtiyaçlara erişimi ve sosyal desteği hakkaniyetle güçlendirmek, İslam’dadır.
• Îsâr arayan varsa, bilsin ki bakmakla yükümlü olduklarının hakkını ihmal etmeden, imkânı dar zamanda bile ihtiyaç sahibini kendine tercih edebilmek, İslam’dadır.

 

10

Çalışma Hayatı, Emek ve İşveren Sorumluluğu

Alın teri, çalışma güvenliği, ücret, dinlenme ve iş ahlakı.

• Çalışana şiddet uygulamamak arayan varsa, bilsin ki işveren veya amir konumunu fiziksel ya da psikolojik şiddet aracı hâline getirmemek, İslam’dadır.
• Çalışanın aile vaktini korumak arayan varsa, bilsin ki işçiyi ailesinden koparacak kadar aşırı çalıştırmamak, İslam’dadır.
• Çalışanın dinlenme hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki çalışanı kesintisiz ve sağlığa zarar verecek biçimde çalıştırmamak; dinlenme ve izin sürelerini korumak, İslam’dadır.
• Çalışkanlık arayan varsa, bilsin ki gayret etmek, üretmek ve tembellikten kaçınmak, İslam’dadır.
• Emeğe değer vermek arayan varsa, bilsin ki insanın alın terini, zamanını ve üretimini küçümsememek; karşılığını hakkaniyetle teslim etmek, İslam’dadır.
• Ev hizmetlerinde çalışanı gözetmek arayan varsa, bilsin ki ücret ve dinlenme hakkının yanında işin gerektirdiği yemek, güvenlik ve insana yakışır çalışma şartlarını sağlamak, İslam’dadır.
• Ev içi emeğe saygı arayan varsa, bilsin ki görünmeyen çalışmayı küçümsemeden takdir etmek, İslam’dadır.
• Fikrî emeğe saygı arayan varsa, bilsin ki başkasının düşüncesini ve eserini kendine mal etmemek, İslam’dadır.
• Helâl emeği ibadet bilinciyle sürdürmek arayan varsa, bilsin ki çalışmayı tek başına ibadet saymadan; helâl kazanç, iyi niyet, dürüstlük ve sorumlulukla değerli bir amele dönüştürmek, İslam’dadır.
• İş güvenliği ve işçi sağlığı arayan varsa, bilsin ki çalışanı tehlikeden koruyup ona taşıyamayacağı ağır yükleri yüklememek, İslam’dadır.
• İş kazasını gizlememek arayan varsa, bilsin ki iş kazasını kayıt ve bildirim yükümlülüklerine uygun biçimde saklamamak; zararın giderilmesine katkı sağlamak, İslam’dadır.
• İş yerinde ayrımcılık yapmamak arayan varsa, bilsin ki insanları cinsiyetine, kökenine, inancına veya engeline göre dışlamamak, İslam’dadır.
• İş yerinde psikolojik baskı yapmamak arayan varsa, bilsin ki çalışanı yıldırıp onurunu zedelememek, İslam’dadır.
• İş yerinde tacize karşı durmak arayan varsa, bilsin ki insanın bedenini, haysiyetini ve güvenliğini korumak, İslam’dadır.
• İşçinin fazla mesai ücretini vermek arayan varsa, bilsin ki normal çalışma süresini aşan emeğin karşılığını eksiksiz ödemek, İslam’dadır.
• İşçinin ücretini zamanında vermek arayan varsa, bilsin ki çalışanın alın terinin karşılığını eksiksiz ve geciktirmeden ödemek, İslam’dadır.
• İşçinin yemek molasını tanımak arayan varsa, bilsin ki çalışanın dinlenme ve yemek hakkını gasbetmemek, İslam’dadır.
• İşçinin yorgunluğunu gözetmek arayan varsa, bilsin ki çalışanın gücünü aşacak iş yükü yüklememek, İslam’dadır.
• İşi güzel yapmak arayan varsa, bilsin ki görevini sağlam, özenli ve hakkıyla yerine getirmek, İslam’dadır.
• Kayıt dışı işçi çalıştırmamak arayan varsa, bilsin ki çalışanın sigorta, emeklilik ve sağlık hakkını gasbetmemek, İslam’dadır.

 

11

Ticaret, Borç, Finans ve Tüketici Hakları

Helal kazanç, ölçü-tartı, borç, sözleşme ve dürüst alışveriş.

• Alışverişte kolaylık göstermek arayan varsa, bilsin ki alıcıyı veya satıcıyı sıkıştırmadan, açık bilgi ve karşılıklı rıza içinde insaflı davranmak, İslam’dadır.
• Alışverişte müşteriye baskı yapmamak arayan varsa, bilsin ki zorla satmamak ve müşteriyi rahatsız etmemek, İslam’dadır.
• Borç verirken şahit tutmak arayan varsa, bilsin ki sonradan ihtilaf çıkmasın diye yazmak ve şahitlendirmek, İslam’dadır.
• Borçları geciktirmeden ödemek ve kayıt altına almak arayan varsa, bilsin ki borcu vadesinde ödemek; ölüm veya ehliyetsizlik hâlinde hak kaybı doğmaması için borç bilgisini güvenli biçimde belgelemek, İslam’dadır.
• Borçlunun mahremiyetini korumak arayan varsa, bilsin ki alacağı tahsil etme hakkını kişinin borcunu, özel durumunu veya çaresizliğini teşhir etme aracına dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Borçluya kolaylık göstermek arayan varsa, bilsin ki ödeme güçlüğü çeken kimseyi rencide etmeden ona mühlet tanımak; imkân varsa borcun bir kısmını veya tamamını bağışlamak, İslam’dadır.
• Depozitoyu haksız yere alıkoymamak arayan varsa, bilsin ki kiracının emanet bıraktığı parayı hakkı olmadığı hâlde sahiplenmemek, İslam’dadır.
• Emanet kargoyu geciktirmemek arayan varsa, bilsin ki ücretini aldığı işi vaktinde teslim etmek, İslam’dadır.
• Emanet malı kendi malından iyi korumak arayan varsa, bilsin ki emaneti titizlikle gözetmek, İslam’dadır.
• Fahiş kazançtan kaçınmak arayan varsa, bilsin ki insanların çaresizliğini fırsata çevirmemek, İslam’dadır.
• Faiz yememek arayan varsa, bilsin ki haram kazançtan uzak durup helal yolla rızıklanmak, İslam’dadır.
• Fiyat ve satış şartlarını açıkça bildirmek arayan varsa, bilsin ki fiyatı, ek ücretleri ve temel satış koşullarını müşteriden gizlememek; çaresizliği sömürmemek, İslam’dadır.
• Helâl kazanç arayan varsa, bilsin ki geçimini haramdan, aldatmadan ve başkasının hakkına el uzatmadan emek ve dürüstlükle kazanmak, İslam’dadır.
• Helâl rızık için güne planlı başlamak arayan varsa, bilsin ki güne düzenli başlayıp helâl geçim için emek, plan ve sorumlulukla gayret etmek, İslam’dadır.
• Karaborsacılıktan uzak durmak arayan varsa, bilsin ki ihtiyaç maddelerini saklayarak insanları sıkıntıya düşürmemek, İslam’dadır.
• Karz-ı hasen arayan varsa, bilsin ki ihtiyaç sahibine faiz ve gizli menfaat şartı koşmadan, onu sıkıştırmadan borç vermek, İslam’dadır.
• Kaybolan eşyayı ilan etmek arayan varsa, bilsin ki buluntu malı sahibine ulaştırmak, İslam’dadır.
• Kefil olmanın vebalini bilmek arayan varsa, bilsin ki kefaleti hafife almamak, İslam’dadır.
• Kiracıyı çaresizliğinden yararlanarak sıkıştırmamak arayan varsa, bilsin ki barınma ihtiyacını ölçüsüz kazanca dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Kumar ve şans oyunlarından uzak durmak arayan varsa, bilsin ki şansa dayalı oyunlarla başkasının malını haksız biçimde elde etmeye çalışmamak; bağımlılık ve zararı önlemek, İslam’dadır.
• Malın ayıbını ve kusurunu bildirmek arayan varsa, bilsin ki satılan mal veya hizmetin değeri ve kullanımını etkileyen kusurları müşteriden gizlememek, İslam’dadır.
• Ölçü ve tartıda dürüstlük arayan varsa, bilsin ki alışverişte eksik ölçmemek, tartıyı yanıltmamak ve müşterinin hakkını tam teslim etmek, İslam’dadır.
• Ortaklıkta dürüst olmak arayan varsa, bilsin ki kazancı adil bölüşüp hileye başvurmamak, İslam’dadır.
• Pazarlıkta insaflı olmak arayan varsa, bilsin ki alıcıyı veya satıcıyı çaresizliğinden yararlanarak zarara zorlamadan karşılıklı rızayı gözetmek, İslam’dadır.
• Rızık endişesinden kurtulmak arayan varsa, bilsin ki çalışma ve tedbiri bırakmadan Allah’ın rızık veren olduğuna güvenmek, İslam’dadır.
• Şüpheli kazançtan sakınmak arayan varsa, bilsin ki kaynağı veya hükmü konusunda ciddi şüphe bulunan kazancı ehil kişiye danışmadan kullanmamak, İslam’dadır.
• Ticarette numune ile aslı aynı olmak arayan varsa, bilsin ki gösterilenle satılanı bir tutmak, İslam’dadır.
• Ticarette yalan söylememek arayan varsa, bilsin ki alışverişte dürüstlük, İslam’dadır.
• Ticarette yemin etmemek arayan varsa, bilsin ki mal satarken Allah’ın adını boş yere anmamak, İslam’dadır.
• Tüketiciyi korumak arayan varsa, bilsin ki kusurlu mal veya hizmeti gizlememek; mağdur tüketiciye dinî ve hukuki başvuru yollarını açık tutmak, İslam’dadır.
• Vergi sorumluluğu arayan varsa, bilsin ki meşru kamu yükümlülüğünden kaçıp kendi payını başkalarının omzuna yüklememek, İslam’dadır.
• Zekât bilinci arayan varsa, bilsin ki nisap ve diğer şartlar oluştuğunda malın belirlenmiş payını hak sahiplerine zamanında ve incitmeden ulaştırmak, İslam’dadır.

 

12

Yönetim, Kamu Malı ve Toplumsal Adalet

Yetkinin emanet oluşu, liyakat, şeffaflık ve kamu hakkının korunması.

• Denetim bilinci arayan varsa, bilsin ki yöneticiyi ve kamu görevlisini hukuka bağlı tutmak, İslam’dadır.
• Ehliyet ve liyakat arayan varsa, bilsin ki görevi yakınlığa veya çıkara göre değil, bilgi, beceri ve güven sahibi kimselere vermek, İslam’dadır.
• Kamu ihalesinde dürüstlük arayan varsa, bilsin ki beytülmalı yetim malı gibi korumak, İslam’dadır.
• Kamu malını korumak arayan varsa, bilsin ki toplumun ortak varlıklarını kişisel çıkar için kullanmamak; kamu imkânlarını yetim malı titizliğiyle gözetmek, İslam’dadır.
• Kanun yapımında şeffaflığı ve hakkı gözetmek arayan varsa, bilsin ki birbiriyle ilgisiz düzenlemeleri gizleyerek hak kaybı oluşturmamak; kanun teklifini anlaşılır ve denetlenebilir kılmak, İslam’dadır.
• Kayırmacılıktan (iltimastan) kaçınmak arayan varsa, bilsin ki öz akrabası dahi olsa adaletten sapmamak, İslam’dadır.
• Makam ve yetkiyi emanete dönüştürmek arayan varsa, bilsin ki yetkiyi kişisel çıkar için kullanmamak, İslam’dadır.
• Mecliste rey verirken vicdanı dinlemek arayan varsa, bilsin ki emaneti menfaate satmamak, İslam’dadır.
• Rüşvetten uzak durmak arayan varsa, bilsin ki hakkı değiştirmek, ayrıcalık sağlamak veya görevi kötüye kullanmak amacıyla menfaat alıp vermemek, İslam’dadır.
• Şeffaf yönetim arayan varsa, bilsin ki karar süreçlerini, gerekçeleri, bütçeyi ve kamuya açık bilgileri anlaşılır ve erişilebilir biçimde paylaşmak, İslam’dadır.
• Şûra ve istişare arayan varsa, bilsin ki kararları tek başına dayatmadan, konunun ehliyle ve etkilenen insanlarla danışarak almak, İslam’dadır.
• Vakıf bilinci arayan varsa, bilsin ki malı ve imkânı toplumun sürekli yararına sunmak, İslam’dadır.
• Yönetimde adalet arayan varsa, bilsin ki makamı imtiyaz değil, millete hizmet emaneti bilmek, İslam’dadır.
• Yönetimde hesap verebilirlik arayan varsa, bilsin ki yetkiyi emanet bilmek; kamu adına alınan kararların ve kullanılan imkânların hesabını açıkça vermek, İslam’dadır.
• Yönetimde zulümden kaçınmak arayan varsa, bilsin ki makamı baskı ve ayrıcalık aracı değil, adalet ve hizmet sorumluluğu olarak görmek, İslam’dadır.

 

13

İlim, Akıl, Eğitim ve Düşünce Ahlakı

Öğrenme, öğretme, delil, tefekkür, özgür düşünce ve ilim sorumluluğu.

• Akletmek arayan varsa, bilsin ki bilgiyi, delili, sonucu ve ahlaki sorumluluğu birlikte değerlendirerek düşünmek, İslam’dadır.
• Basiret arayan varsa, bilsin ki olayların görünen yönüyle yetinmeden sonuçlarını, bağlamını ve ahlaki sorumluluğunu kavramak, İslam’dadır.
• Bilgiyi paylaşmak arayan varsa, bilsin ki faydalı bilgiyi insanlardan esirgememek, İslam’dadır.
• Bilmediği konuda susmak arayan varsa, bilsin ki bilgi sahibi olmadan hüküm vermemek, İslam’dadır.
• Delile dayanmak arayan varsa, bilsin ki iddiayı ispat etmek ve karineyle hüküm vermemek, İslam’dadır.
• Doğru bilgiye dayanmak arayan varsa, bilsin ki doğrulanmamış, kaynağı belirsiz haberlerle adımlar atmayı (zan) reddetmek, İslam’dadır.
• Ehline sormak arayan varsa, bilsin ki bilinmeyen konuyu bilgi sahibine danışmak, İslam’dadır.
• Faydalı ilim arayan varsa, bilsin ki insana ve bütün varlıklara yarar sağlayan bilgi, İslam’dadır.
• Fikir özgürlüğünü korumak arayan varsa, bilsin ki düşünceyi delil ve saygı içinde baskı görmeden ifade edebilmek; özgürlüğü hakaret, tehdit veya şiddete dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Firaset arayan varsa, bilsin ki bilgi, tecrübe ve ahlaki duyarlılıkla doğruyu yanlıştan ayırmaya çalışmak, İslam’dadır.
• Hikmet arayan varsa, bilsin ki bilgiyi yerinde, ölçülü ve insanlara fayda sağlayacak biçimde kullanmak, İslam’dadır.
• Hikmeti nerede bulsa almak arayan varsa, bilsin ki yararlı ve doğru bilgiyi söyleyenin kimliğine göre reddetmemek; doğrulayıp faydalanmak, İslam’dadır.
• İlim arayan varsa, bilsin ki doğru ve faydalı bilgiyi öğrenmek, doğrulamak, paylaşmak ve sorumlulukla kullanmak, İslam’dadır.
• İlim ahlakı arayan varsa, bilsin ki bilgiyi kibirlenmeden, çarpıtmadan ve çıkar için kullanmadan taşımak, İslam’dadır.
• İlim öğrenmek arayan varsa, bilsin ki bilmediğini öğrenip cehaletten kurtulmak, İslam’dadır.
• İlim öğretmek arayan varsa, bilsin ki bildiğini gizlemeden başkalarına aktarmak, İslam’dadır.
• İlim yolunda sabır arayan varsa, bilsin ki öğrenmenin zorlukları karşısında düzenli çalışmayı, soru sormayı ve doğrulamayı sürdürmek, İslam’dadır.
• İlimde derinleşmek arayan varsa, bilsin ki yüzeysel bilgiyle yetinmeyip yöntem, kaynak, bağlam ve uzmanlık disipliniyle çalışmak, İslam’dadır.
• İlimde kibirlenmemek arayan varsa, bilsin ki bilgiyi üstünlük taslama aracına çevirmemek; öğrendikçe bilmediklerinin de farkında olmak, İslam’dadır.
• İlmiyle amel etmek arayan varsa, bilsin ki bildiği doğruyu önce kendi hayatında uygulamak, İslam’dadır.
• Keşif ve merak arayan varsa, bilsin ki yeryüzünü gezip yaratılışın başlangıcını incelemek, İslam’dadır.
• Körü körüne taklitten kaçınmak arayan varsa, bilsin ki atalardan kalan yanlış gelenekleri sorgulamadan sürdürmemek; aklı, vahyi ve sağlam bilgiyi birlikte gözetmek, İslam’dadır.
• Öğretmene hürmet göstermek arayan varsa, bilsin ki öğretmenin emeğine saygı göstermek; hürmeti eleştirel düşünceden ve hak aramaktan vazgeçmek sanmamak, İslam’dadır.
• Okuma bilinci arayan varsa, bilsin ki insanı, hayatı ve kâinatı Yaratıcının adıyla okumak, İslam’dadır.
• Okuma yazma öğretmek arayan varsa, bilsin ki okuryazarlığı yayarak cehaleti azaltmak ve insanın bilgiye erişimini kolaylaştırmak, İslam’dadır.
• Ruhsatları bilmek arayan varsa, bilsin ki dinî sorumluluklardaki meşru kolaylıkların şartlarını ehil kaynaklardan öğrenmek; ruhsatı keyfî gevşekliğe dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Soru sorma adabı arayan varsa, bilsin ki soruyu öğrenmek için açık ve saygılı biçimde sormak; mahremiyeti ihlâl eden veya sırf tartışma çıkaran sorulardan kaçınmak, İslam’dadır.
• Sünnetullahı anlamak arayan varsa, bilsin ki evrenin değişmez yasalarını kavramak, İslam’dadır.
• Talebeye kolaylık sağlamak arayan varsa, bilsin ki öğrenmek isteyene yol açıp zorlaştırmamak, İslam’dadır.
• Tebliğde hikmet arayan varsa, bilsin ki insanlara güzellikle, anlayışla ve ikna ederek seslenmek, İslam’dadır.
• Tefekkür arayan varsa, bilsin ki hayatı, kâinatı ve vahyin işaretlerini derinlemesine düşünüp ibret almak, İslam’dadır.
• “Bilmiyorum” diyebilmek arayan varsa, bilsin ki bilmediğini dürüstlükle kabul etmek, İslam’dadır.

 

14

Sağlık, Temizlik ve Beden Emaneti

Beden ve ruh sağlığı, koruyucu tedbir, hasta hakkı ve temizlik.

• Ağız temizliği arayan varsa, bilsin ki misvak ve ağız temizliği, İslam’dadır.
• Aklı ve ruh sağlığını korumak arayan varsa, bilsin ki zihni örten, iradeyi zayıflatan ve insana zarar veren bağımlılıklardan uzak durmak; gerektiğinde tedavi aramak, İslam’dadır.
• Bağımlıya destek olmak arayan varsa, bilsin ki düşeni dışlamadan tedaviye ve yeniden hayata tutunmaya yöneltmek, İslam’dadır.
• Bedene eziyet etmemek arayan varsa, bilsin ki bedenin de hakkını vermek, İslam’dadır.
• Bulaşıcı hastalıkta toplum sağlığını korumak arayan varsa, bilsin ki salgın dönemlerinde güvenilir sağlık tavsiyelerine, izolasyon ve karantina kurallarına uyarak başkalarını riske atmamak, İslam’dadır.
• Gıda güvenliği arayan varsa, bilsin ki insanlara temiz, sağlıklı ve güvenilir ürün sunmak, İslam’dadır.
• Hasta ve yaşlıya güven ve mahremiyet arayan varsa, bilsin ki onların mahremiyetini ve onurunu koruyarak hizmet etmek, İslam’dadır.
• Hasta ziyareti ve teselli arayan varsa, bilsin ki hastayı yormadan, mahremiyetini ve tercihlerini gözeterek moral, dua ve ihtiyaç desteği sunmak, İslam’dadır.
• Hasta ziyaretinde sessizliği korumak arayan varsa, bilsin ki hastanın ve diğer hastaların huzurunu bozacak gürültüden kaçınmak, İslam’dadır.
• Hastayı bilgilendirerek rızasını almak arayan varsa, bilsin ki yapılacak müdahaleyi açıklayıp iradesine saygı göstermek, İslam’dadır.
• Hastayı izinsiz görüntülememek arayan varsa, bilsin ki insanın en zayıf anını fotoğraf ve videoyla teşhir etmemek, İslam’dadır.
• Hastayı yalnız bırakmamak arayan varsa, bilsin ki hastalık anında yanında durup moral vermek, İslam’dadır.
• İlk yardım öğrenmek arayan varsa, bilsin ki ihtiyaç anında bir cana doğru biçimde müdahale edebilmek, İslam’dadır.
• Kan bağışına destek olmak arayan varsa, bilsin ki ihtiyacı olan bir canın yaşamasına vesile olmak, İslam’dadır.
• Ruhsal hastalığı ayıp saymamak arayan varsa, bilsin ki sıkıntı yaşayan insanı küçümsemeden tedaviye ve desteğe yöneltmek, İslam’dadır.
• Sağlığı korumak arayan varsa, bilsin ki bedeni ve ruhu emanet bilip koruyucu tedbirlere uymak; hastalıkta gecikmeden uygun tedavi aramak, İslam’dadır.
• Taharet ve temizlik arayan varsa, bilsin ki ibadet ve gündelik hayat için bedenin, giysinin ve mekânın temizliğini gözetmek, İslam’dadır.
• Yatmadan önce temizlik yapmak arayan varsa, bilsin ki abdest alıp temiz halde uykuya dalmak, İslam’dadır.

 

15

Çevre, Doğa, Hayvanlar ve Gelecek Nesiller

Toprak, su, hava, yeşil alanlar ve bütün canlıların hakkı.

• Ağaç dikmek ve yeşillendirmek arayan varsa, bilsin ki yeryüzünü imar etmek, canlılara gölge ve nefes bırakmak, gelecek nesiller için yeşili çoğaltmak, İslam’dadır.
• Ağacı meyvesi için değil, kendisi için korumak arayan varsa, bilsin ki gölgesine bile saygı duymak, İslam’dadır.
• Ağacı sebepsiz yere kesmemek arayan varsa, bilsin ki can ve mal güvenliği ya da zorunlu ihtiyaç bulunmadıkça ağacı tahrip etmemek; kesileni mümkünse yenisiyle telafi etmek, İslam’dadır.
• Artan gıdayı güvenli biçimde değerlendirmek arayan varsa, bilsin ki sağlığa uygun artan gıdayı israf etmeden değerlendirmek; hayvana zarar verecek yiyeceği vermemek, İslam’dadır.
• Avı israf etmemek arayan varsa, bilsin ki gereksiz yere avlanıp eti ziyan etmemek, İslam’dadır.
• Bitkiyi boş yere koparmamak arayan varsa, bilsin ki yeşilliği sebepsiz tahrip etmemek, İslam’dadır.
• Çevreye zarar vermemek arayan varsa, bilsin ki toprağı, suyu ve havayı kirletmeden korumak, İslam’dadır.
• Denizi kirletmemek arayan varsa, bilsin ki suyu ve içindekileri emanet bilmek, İslam’dadır.
• Görsel ve ses kirliliğini engellemek arayan varsa, bilsin ki çevreyi rahatsız edecek her türlü gösteriş ve gürültüden uzak durmak, İslam’dadır.
• Hayvan hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki hiçbir canlıya eziyet etmemek; beslenme, su, barınma ve doğal yaşama ihtiyaçlarını korumak, İslam’dadır.
• Hayvana su içirmeden yola çıkmamak arayan varsa, bilsin ki yolculukta bile canlının ihtiyacını öncelemek, İslam’dadır.
• Hayvana yönelik eziyete güvenli biçimde karşı durmak arayan varsa, bilsin ki kendini ve başkasını tehlikeye atmadan zararı durdurmaya çalışmak ve gerektiğinde yetkili mercilere bildirmek, İslam’dadır.
• Hayvanı aç ve susuz bırakmamak arayan varsa, bilsin ki bakımı üstlenilen canlının yiyecek, su, barınma ve sağlık ihtiyaçlarını merhametle karşılamak, İslam’dadır.
• Hayvanı aşırı yüklememek arayan varsa, bilsin ki gücünü aşacak yükü sırtına vurmamak, İslam’dadır.
• Ormanı yangından korumak arayan varsa, bilsin ki bir anlık dikkatsizlikle binlerce canlının yuvasını yok etmemek, İslam’dadır.
• Piknik ateşini söndürmek arayan varsa, bilsin ki ardında yangına dönüşecek bir kor bırakmamak, İslam’dadır.
• Sokak hayvanlarını beslemek arayan varsa, bilsin ki imkân ölçüsünde, çevre temizliği ve güvenliğini gözeterek sokak hayvanlarının su ve beslenme ihtiyacına destek olmak, İslam’dadır.
• Su hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki suyu kirletmemek, israf etmemek ve insanların, hayvanların, bitkilerin ortak hakkı olarak korumak, İslam’dadır.
• Su israf etmemek arayan varsa, bilsin ki abdestte bile ölçülü kullanıp nimeti heba etmemek, İslam’dadır.
• Tarımsal üretimde canlıları gözetmek arayan varsa, bilsin ki kuşların ve diğer canlıların yaşama hakkını yok saymamak; zararı azaltan üretim yöntemlerini seçmek, İslam’dadır.
• Toprağı zehirlememek arayan varsa, bilsin ki kimyasal atıklarla ekini, suyu ve gelecek nesillerin hayatını tehlikeye atmamak, İslam’dadır.
• Yaban hayvanının yuvasını bozmamak arayan varsa, bilsin ki her canlının barınma ve yaşama alanına saygı göstermek, İslam’dadır.
• Yavru hayvanı annesinden ayırmamak arayan varsa, bilsin ki ticaret ve eğlence uğruna canlıların fıtri bağlarını koparmamak, İslam’dadır.
• Yeryüzünü imar etmek arayan varsa, bilsin ki dünyayı iyilikle güzelleştirmek ve yaşanabilir kılmak, İslam’dadır.
• Zirai ilacı ölçüsüz kullanmamak arayan varsa, bilsin ki daha çok kazanç uğruna toprağı, suyu ve insan sağlığını zehirlememek, İslam’dadır.

 

16

Gündelik Hayat, Nezaket ve Görgü

Yeme-içme, giyim, ziyaret, misafirlik, meclis ve günlük davranış adabı.

• Avreti örtmek arayan varsa, bilsin ki mahrem yerleri gizleyip edep dairesinde durmak, İslam’dadır.
• Ayakkabıyı sağdan giymek arayan varsa, bilsin ki giyinirken sağ tarafı önce tercih etmek, İslam’dadır.
• Bayramda tebrikleşmek arayan varsa, bilsin ki sevinci paylaşarak gönülleri birleştirmek, İslam’dadır.
• Davete icabet arayan varsa, bilsin ki meşru davetlere katılarak gönülleri yakınlaştırmak, İslam’dadır.
• Edep ve güzel davranış arayan varsa, bilsin ki her ortamda insan onurunu, ölçüyü ve nezaketi gözeterek davranmak, İslam’dadır.
• Ekmeği çöpe atmamak arayan varsa, bilsin ki bir lokmayı dahi nimete hürmet saymak, İslam’dadır.
• Ev ziyareti adabı arayan varsa, bilsin ki izinsiz girmemek ve ev sahibine yük olmamak, İslam’dadır.
• Giyinirken edep gözetmek arayan varsa, bilsin ki örtünmeyi ihmal etmeden temiz ve örtülü giyinmek, İslam’dadır.
• Güzel koku sürünmek arayan varsa, bilsin ki insanlara hoş kokuyla yaklaşmak, İslam’dadır.
• İzin isteme adabı arayan varsa, bilsin ki başkasının evine veya odasına izinsiz girmemek; makul biçimde izin istedikten sonra cevap yoksa geri dönmek, İslam’dadır.
• Meclis adabı arayan varsa, bilsin ki topluluk içinde gelenlere yer açmak ve kimseyi dışlamamak, İslam’dadır.
• Misafire ikram etmek arayan varsa, bilsin ki meşru ve güvenli sınırlar içinde konuğu güler yüzle karşılayıp imkân ölçüsünde ikramda bulunmak, İslam’dadır.
• Misafiri üç gün ağırlamak arayan varsa, bilsin ki konuğu sıkmadan ikramda bulunmak, İslam’dadır.
• Misafirin tabağına ısrar etmemek arayan varsa, bilsin ki ikramı eziyete dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Musafaha arayan varsa, bilsin ki karşılıklı rıza ve uygunluk bulunduğunda tokalaşarak selâmı ve yakınlığı güçlendirmek, İslam’dadır.
• Ramazan’da iftar sofrası kurmak arayan varsa, bilsin ki oruçluları bir araya getirip bereketi çoğaltmak, İslam’dadır.
• Saç ve sakalı taramak arayan varsa, bilsin ki dış görünüşü düzgün tutup dağınıklıktan kaçınmak, İslam’dadır.
• Sağ elle yemek arayan varsa, bilsin ki sünnete uygun şekilde lokmayı almak, İslam’dadır.
• Sağ tarafa yatmak arayan varsa, bilsin ki sünnete uygun şekilde dinlenmek, İslam’dadır.
• Sofrada başkasının lokmasına bakmamak arayan varsa, bilsin ki göz hakkını ve edebi gözetmek, İslam’dadır.
• Sofrada yemeği israf etmemek arayan varsa, bilsin ki tabağına alacağını ölçülü alıp artanı değerlendirebilmek, İslam’dadır.
• Su içerken edebi gözetmek arayan varsa, bilsin ki suyu acele etmeden, çevreyi rahatsız etmeden ve nimete saygıyla içmek, İslam’dadır.
• Temiz giyinmek arayan varsa, bilsin ki temiz ve güzel giyinmek, İslam’dadır.
• Tesettür arayan varsa, bilsin ki hayayı ve iffeti örtüyle korumak, İslam’dadır.
• Tırnak kesmeye özen göstermek arayan varsa, bilsin ki temizlik ve sünnete uygun bakımı ihmal etmemek, İslam’dadır.
• Tuvalete sol ayakla girmek arayan varsa, bilsin ki edep yerinde sol ayakla adım atmak, İslam’dadır.
• Tuvaletten sağ ayakla çıkmak arayan varsa, bilsin ki temizlendikten sonra sağ ayakla ayrılmak, İslam’dadır.
• Uyanınca hamd etmek arayan varsa, bilsin ki gözünü açar açmaz Rabbine şükretmek, İslam’dadır.
• Uyanınca istiâze etmek arayan varsa, bilsin ki gözünü açar açmaz şeytandan Allah’a sığınmak, İslam’dadır.
• Uykudan önce helalleşmek arayan varsa, bilsin ki yatağa kul hakkıyla girmemek, İslam’dadır.
• Yemeğe besmele ile başlamak arayan varsa, bilsin ki sofraya otururken Allah’ın adını anmak, İslam’dadır.
• Yemeği üfleyerek soğutmamak arayan varsa, bilsin ki çok sıcak yiyecek ve içeceğin soğumasını beklemek; sofra temizliğini ve başkalarının rahatını gözetmek, İslam’dadır.
• Yemek davetinde israf etmemek arayan varsa, bilsin ki sofrayı ölçülü kurup artanı değerlendirecek kadar almak, İslam’dadır.
• Yemekten önce ve sonra elleri yıkamak arayan varsa, bilsin ki temizlikle sofraya oturmak, İslam’dadır.
• Yemekten sonra hamd etmek arayan varsa, bilsin ki doyduktan sonra Rabbine şükretmek, İslam’dadır.

 

17

Kamusal Düzen, Yolculuk, Trafik ve Afet Ahlakı

Ortak alan, yol hakkı, can güvenliği, afet tedbiri ve yardımlaşma.

• Acil yardım çağrısına duyarlı olmak arayan varsa, bilsin ki önce ortam güvenliğini gözetmek, yetkili birimleri aramak ve eğitim düzeyi ölçüsünde yardım etmek, İslam’dadır.
• Afet anında dayanışma arayan varsa, bilsin ki felakete uğrayanın yarasını birlikte sarmak, İslam’dadır.
• Afet yardımına ihanet etmemek arayan varsa, bilsin ki mağdurlar için gönderilen emaneti zimmetine geçirmemek, İslam’dadır.
• Afette fırsatçılık yapmamak arayan varsa, bilsin ki insanların çaresizliğini kazanca dönüştürmemek, İslam’dadır.
• Alkollü araç kullanmamak arayan varsa, bilsin ki kendi canını ve başkalarının hayatını tehlikeye atmamak, İslam’dadır.
• Ambulansa yol vermek arayan varsa, bilsin ki bir canın kurtulmasına engel olmadan geçişini kolaylaştırmak, İslam’dadır.
• Arama kurtarma bilinci arayan varsa, bilsin ki eğitimli ekiplerin çalışmasını engellememek; eğitim ve imkânı olanların yetkili koordinasyonla destek vermesi, İslam’dadır.
• Asansör adabı arayan varsa, bilsin ki önce inene yol verip edeple binmek, İslam’dadır.
• Depreme karşı tedbir arayan varsa, bilsin ki can güvenliğini ihmale bırakmadan sağlam ve güvenli yapılar kurmak, İslam’dadır.
• Güvenlik ve asayiş (Emn) arayan varsa, bilsin ki toplumsal huzuru ve emniyeti inşa etmek, İslam’dadır.
• Hız sınırına uymak arayan varsa, bilsin ki birkaç dakika kazanmak uğruna hiçbir canı tehlikeye atmamak, İslam’dadır.
• Kaldırımı işgal etmemek arayan varsa, bilsin ki yayaların, yaşlıların ve engellilerin geçiş hakkını kapatmamak, İslam’dadır.
• Park ederken geçiş hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki yaya yolunu, engelli rampasını, acil çıkışı veya başka araçların geçişini kapatmamak, İslam’dadır.
• Seferde kolaylık arayan varsa, bilsin ki yolculukta yükü hafifletmek, İslam’dadır.
• Sıra hakkına riayet etmek arayan varsa, bilsin ki acil veya haklı öncelik hâlleri dışında sırada öne geçmemek ve başkasının vaktini gasbetmemek, İslam’dadır.
• Toplu taşımada hamileye yer vermek arayan varsa, bilsin ki taşıdığı yükü görüp ona kolaylık göstermek, İslam’dadır.
• Toplumsal güven arayan varsa, bilsin ki insanların canından, malından ve geleceğinden emin olduğu bir düzen kurmak, İslam’dadır.
• Trafik kurallarına uymak arayan varsa, bilsin ki yolu ortak bir emanet bilip başkalarının can güvenliğini korumak, İslam’dadır.
• Trafikte sabır arayan varsa, bilsin ki öfkeye kapılmadan, kornayla eziyet etmeden yol vermek, İslam’dadır.
• Yol arkadaşına eziyet etmemek arayan varsa, bilsin ki beraber yolculuk edenin hakkını gözetmek, İslam’dadır.
• Yolda kalana yardım etmek arayan varsa, bilsin ki yolculukta yardıma ihtiyaç duyana imkân ölçüsünde güvenli ulaşım, yönlendirme veya temel ihtiyaç desteği sağlamak, İslam’dadır.
• Yolda kalmışa yemek ikram etmek arayan varsa, bilsin ki garibe ve yolcuya sofrasını açmak, İslam’dadır.
• Yolda kaybolana tarif etmek arayan varsa, bilsin ki yol bilmeyene rehber olmak, İslam’dadır.
• Yolda susayan kimseye su vermek arayan varsa, bilsin ki susuz bırakılmış her canlının susuzluğunu gidermek, İslam’dadır.
• Yolda tevazu ile yürümek arayan varsa, bilsin ki kibirden uzak, ağırbaşlı ve sakin adımlarla ilerlemek, İslam’dadır.
• Yolda yemek paylaşmak arayan varsa, bilsin ki azığını yalnız yemeyip yol arkadaşını da doyurmak, İslam’dadır.
• Yoldaki engeli kaldırmak arayan varsa, bilsin ki insanlara ve canlılara zarar verebilecek taşı, dikeni veya başka bir engeli güvenli biçimde ortadan kaldırmak, İslam’dadır.

 

18

Barış, Savaş Ahlakı ve Mazlumun Korunması

Barışın öncelenmesi; çatışmada sivillerin, esirlerin ve antlaşmaların korunması.

• Barış ve sulh arayan varsa, bilsin ki anlaşmazlıkları şiddet ve düşmanlıkla değil, adalet ve hakkaniyetle çözmek, İslam’dadır.
• Çatışmada sivilleri ve sivil varlıkları korumak arayan varsa, bilsin ki meşru savunmada dahi ayrım gözetme, orantılılık ve hukuk ilkelerine uymak; çocuklara, kadınlara, yaşlılara, sağlık ve din görevlilerine, ibadet yerlerine ve diğer sivil varlıklara zarar vermemek, İslam’dadır.
• Eman dileyene güvenlik arayan varsa, bilsin ki sığınma isteyen kimseyi korumak ve güvenli yere ulaştırmak, İslam’dadır.
• Esire insanca davranmak arayan varsa, bilsin ki özgürlüğü kısıtlanan kişinin onurunu, güvenliğini, yiyecek, su, sağlık ve haberleşme ihtiyaçlarını hukuk içinde korumak, İslam’dadır.
• Köleliğe ve zorla çalıştırmaya karşı durmak arayan varsa, bilsin ki insanın özgürlüğünü gasbeden kölelik, insan ticareti ve zorla çalıştırma uygulamalarını reddetmek; mağdurun özgürlüğünü desteklemek, İslam’dadır.
• Küskünleri barıştırmak arayan varsa, bilsin ki dargın kalpleri buluşturmak, İslam’dadır.
• Mazlumun ahından sakınmak arayan varsa, bilsin ki hiç kimseye zulmetmemek; haksızlığa uğrayanın hakkını ve onurunu korumak, İslam’dadır.
• Mazlumun yanında durmak arayan varsa, bilsin ki ezilenin hakkını savunmak, zalime boyun eğmemek ve zulmün sona ermesi için meşru yollarla mücadele etmek, İslam’dadır.
• Savaşta ağaca ve ekinlere dokunmamak arayan varsa, bilsin ki düşman toprağında bile yeşili ve mahsulü yakmamak, İslam’dadır.
• Savaşta bile ahde vefa arayan varsa, bilsin ki ateşkesi bozup hile yapmamak, İslam’dadır.
• Sığınmacı ve mülteciyi insan onuruyla karşılamak arayan varsa, bilsin ki hukuk içinde güvenlik, barınma ve temel ihtiyaç desteğine erişmesine yardımcı olmak; ayrımcılıktan kaçınmak, İslam’dadır.
• Yağma ve talandan kaçınmak arayan varsa, bilsin ki çatışma ortamını başkasının malına el koyma fırsatı saymamak; mal varlığıyla ilgili işlemleri hukuk ve yetkili makamlar çerçevesinde yürütmek, İslam’dadır.
• Zalime alkış tutmamak arayan varsa, bilsin ki çıkar veya korku sebebiyle zulmü övmemek, meşrulaştırmamak ve haksızlığa ortak olmamak, İslam’dadır.
• Zalimi zulmünden alıkoymak arayan varsa, bilsin ki zalime yardımın onu haksızlıktan vazgeçirmek olduğunu bilmek, İslam’dadır.

 

19

Dijital Hayat, Medya ve Haber Ahlakı

Dijital mahremiyet, doğrulama, yapay zekâ ve gazetecilik sorumluluğu.

• Dijital hesaplara izinsiz girmemek arayan varsa, bilsin ki başkasının şifresini, yazışmasını ve özel alanını dokunulmaz bilmek, İslam’dadır.
• Dijital mahremiyeti korumak arayan varsa, bilsin ki başkasının fotoğrafını, ekran görüntüsünü izinsiz yaymamak, İslam’dadır.
• Ekran bağımlılığından kurtulmak arayan varsa, bilsin ki vaktini zayi etmemek ve kendini heba etmemek, İslam’dadır.
• Haber ile yorumu ayırmak arayan varsa, bilsin ki kişisel kanaati gerçek bilgi gibi sunmamak, İslam’dadır.
• Haber kaynağını korumak arayan varsa, bilsin ki güvenilerek verilen bilgiyi ve kaynağın kimliğini emanet bilmek, İslam’dadır.
• Haber uğruna acıyı teşhir etmemek arayan varsa, bilsin ki ölünün, yaralının ve yakınlarının insanlık onurunu reytinge kurban etmemek, İslam’dadır.
• Haberde cevap hakkını gözetmek arayan varsa, bilsin ki suçlanan veya eleştirilen kimseye kendisini ifade etme imkânı vermek, İslam’dadır.
• Haberde çocukların kimliğini korumak arayan varsa, bilsin ki küçüğün fotoğrafını, adını ve mahremiyetini teşhir etmemek, İslam’dadır.
• Haberde karşı görüşe yer vermek arayan varsa, bilsin ki yalnız kendi kanaatini doğrulayan sözleri seçmeden adaletli davranmak, İslam’dadır.
• Haberde masumiyet karinesini gözetmek arayan varsa, bilsin ki hüküm kesinleşmeden hiç kimseyi suçlu ilan etmemek, İslam’dadır.
• Hatalı haberi düzeltmek arayan varsa, bilsin ki yanlışı gizlemeden aynı açıklıkla doğrusunu yayımlamak, İslam’dadır.
• İnternette sahte yorum yazmamak arayan varsa, bilsin ki kullanmadığı ürünü övmeyip insanları yanıltmamak, İslam’dadır.
• İnternetten satışta dürüstlük arayan varsa, bilsin ki filtreyle ayıbı gizlememek, İslam’dadır.
• Kişisel verileri kazanç için satmamak arayan varsa, bilsin ki insana ait bilgiyi sahibinden habersiz ticaret konusu yapmamak, İslam’dadır.
• Kişisel verileri korumak arayan varsa, bilsin ki insanların adresini, telefonunu ve özel bilgilerini izinsiz paylaşmamak, İslam’dadır.
• Sahte beğeni ve takipçi kullanmamak arayan varsa, bilsin ki gerçekte bulunmayan itibarı varmış gibi göstererek insanları aldatmamak, İslam’dadır.
• Siber zorbalıktan uzak durmak arayan varsa, bilsin ki ekranın arkasına saklanarak hiç kimseyi aşağılamamak ve tehdit etmemek, İslam’dadır.
• Sosyal medyada iffetli kalmak arayan varsa, bilsin ki gözü, dili ve eli haram içerikten uzak tutmak, İslam’dadır.
• Yalan ve doğrulanmamış haber yaymamak arayan varsa, bilsin ki kaynağı belirsiz bilgiyi paylaşmadan önce araştırmak; yanlış olduğu anlaşılan haberi düzeltmek, İslam’dadır.
• Yanıltıcı başlık kullanmamak arayan varsa, bilsin ki okunma uğruna haberin anlamını çarpıtmamak, İslam’dadır.
• Yapay zekâ ile üretilen içeriği açıklamak arayan varsa, bilsin ki gerçek kişi, olay, ses veya görüntü izlenimi veren yapay içerikte üretim yöntemini açıkça belirtmek; insanları yanıltmamak, İslam’dadır.
• Yapay zekâyla üretilen sahte içeriği kötüye kullanmamak arayan varsa, bilsin ki bir kişiyi taklit eden sentetik ses veya görüntüyü rızası olmadan aldatma, iftira ya da zarar aracı hâline getirmemek, İslam’dadır.

 

20

Ölüm, Cenaze, Vasiyet ve Ahiret Bilinci

Ölümün hatırlanması, cenaze adabı, yas, borç ve vasiyet sorumluluğu.

• Cenaze evine yemek götürmek arayan varsa, bilsin ki acılı aileyi sofra hazırlama yükünden kurtarıp derdine ortak olmak, İslam’dadır.
• Cenazeye katılmak arayan varsa, bilsin ki öleni son yolculuğunda yalnız bırakmamak, İslam’dadır.
• Hüsn-i hâtime arayan varsa, bilsin ki hayatı iman, tövbe ve güzel amelle sürdürüp Allah’tan güzel bir son ümit etmek, İslam’dadır.
• Kabir ziyareti arayan varsa, bilsin ki ölümü hatırlayıp ibret almak, İslam’dadır.
• Kabir ziyaretinde edep gözetmek arayan varsa, bilsin ki mezarlıkta saygılı durup gürültü etmemek, İslam’dadır.
• Ölüm bilinci arayan varsa, bilsin ki dünyanın geçiciliğini bilerek anlamlı ve sorumlu yaşamak, İslam’dadır.
• Ölüye dua etmek arayan varsa, bilsin ki vefat edenin ardından hayır dilemek, İslam’dadır.
• Vasiyet ve miras sorumluluğunu gözetmek arayan varsa, bilsin ki geçerli vasiyeti dinî ve hukuki sınırlar ile mirasçıların haklarını gözeterek yerine getirmek, İslam’dadır.
• Vefat edeni hayırla anmak arayan varsa, bilsin ki ölen kişinin gizli kusurlarını yaymadan onun için dua etmek; varsa başkalarını ilgilendiren hak ve zararları da adaletle ele almak, İslam’dadır.
• Vefat edenin bedenine saygı arayan varsa, bilsin ki tıbbi veya hukuki zorunluluklarda dahi cenazeye ihtiyaç ölçüsünde ve insan onuruna uygun biçimde muamele etmek, İslam’dadır.
• Vefat edenin borçlarını gözetmek arayan varsa, bilsin ki tereke ve sorumlu kişiler çerçevesinde borçların tespit ve ödenmesine yardımcı olmak; mirasçıyı kanunen üstlenmediği borçla yükümlü saymamak, İslam’dadır.
• Yas tutarken ölçülü olmak arayan varsa, bilsin ki acıyı bastırmadan ve yas tutanı ayıplamadan; feryadı, kendine zarar vermeyi ve ümitsizliği teşvik etmeden sabırla destek olmak, İslam’dadır.
• Yası paylaşmak arayan varsa, bilsin ki acılı insana sabırla destek olmak, İslam’dadır.

 

 

HÜLASA-İ KELAM

Bu çalışma boyunca görüldü ki İslam; hayatı birbirinden kopuk parçalara ayırmayan, insanı bir bütün olarak ele alan kapsamlı bir inanç, ahlak ve sorumluluk düzenidir. İnsanın Yaratıcı’sıyla ilişkisini iman ve kullukla; kendisiyle ilişkisini irade, sabır ve nefis terbiyesiyle; diğer insanlarla ilişkisini ise adalet, merhamet, güven ve hak bilinciyle düzenler.

İslam; yalnızca camide, seccadede veya belirli zamanlarda değil, hayatın her anındadır. Ailede sevgi ve sadakat, ticarette dürüstlük, çalışma hayatında emeğe saygı, yönetimde liyakat ve hesap verebilirlik, eğitimde ilim ve düşünce, sağlıkta insan onuru, çevrede emanet bilinci, medyada doğruluk ve savaşta dahi hukuk olarak karşımıza çıkar.

Bu nedenle iman, yalnızca kalpte saklanan bir kabul; ibadet, yalnızca biçimsel bir görev; ahlak da yalnızca güzel sözlerden oluşan bir öğüt değildir. Gerçek iman davranışa, ibadet sorumluluğa, bilgi hikmete, güç adalete ve zenginlik paylaşmaya dönüştüğü ölçüde hayatı güzelleştirir. İslam’ın istediği insan; yalnızca kendisi için yaşayan değil, başkasının hakkını da kendi hakkı kadar gözeten insandır.

Metinde tekrar edilen “Arayan varsa, bilsin ki İslam’dadır” sözü, kuru bir övünme değil; insanı araştırmaya, düşünmeye, sorgulamaya ve yaşamaya çağıran güçlü bir davettir. Ancak bu çağrı, değerleri yalnızca sıralamakla tamamlanmaz. Asıl sorumluluk, söylenenleri hayata taşımak ve İslam’ın güzelliğini davranışlarımızla görünür kılmaktır.

Çünkü İslam’ın doğruluğu insanların kusursuzluğuna bağlı değildir. Müslümanların eksiklikleri, İslam’ın değerlerini ortadan kaldırmaz; aksine, bu değerlere uygun yaşama sorumluluğunu daha da ağırlaştırır. Ölçü, insanların söyledikleri değil; adalet, merhamet, doğruluk ve hak karşısında ortaya koydukları davranışlardır.

Sonuç olarak İslam; insanı Yaratıcı’sına, vicdanına, ailesine, topluma, tabiata ve ahirete karşı sorumlu kılan büyük bir hayat nizamıdır. İnsanı kula kulluktan kurtarır; haksızlığa karşı adaleti, nefrete karşı merhameti, yalana karşı doğruluğu, bencilliğe karşı paylaşmayı ve umutsuzluğa karşı imanı yükseltir.

 

İslam, insanın aradığı bütün değerlerin ve faziletlerin kaynağıdır. Çünkü İslam sadece söylemek değil; yaşamak, yaşatmak ve hayatın içinde örnek olmaktır.

Ve İslam, Yaratıcı’ya samimiyetle teslim olmaktır.

 

 

Unutma ki;

 

Furkan ile hakkı bâtıldan ayıramayanın
basireti zamanla körelir.

Ferasetten mahrum kalan,
gördüğünü sanır ama hakikati ıskalar.

Olayların arkasındaki hakikati göremez;

Hikmetle yoğrulmayan bilgi,
insanı yükseltmez; yalnızca yük olur.

İzan ise;
aklı kibirden, kalbi savrulmaktan koruyan, dengeleyen
son ölçü, son denge, son terazidir.

 

Ve bil ki; 

 

Önyargısız, samimi ve cesurca sorgularsan,
hakikat sana bilgi olarak değil,
hikmet olarak sunulur.

 

 

Bu yolculukta seni ileri taşıyacak olan;
ne kalbin tek başına sesi
ne de aklın kuru hesaplarıdır.

Seni hakikate ulaştıracak olan,
 

Kalbin sesiyle aydınlanan bir akıl,
aklın ışığıyla derinleşen bir kalptir.

—

 

erolyazıcı /abbeyt♥️hakikat yolunda bir yolcu

19.08.2026, çarşamba