Türkiye’de kırsal yerleşmeler, nüfus büyüklüğü, yıl boyunca kullanım sürekliliği ve yerleşme dokusuna göre sınıflandırılır. Kasabalar ve köyler temel birimler iken, köy altı yerleşmeler mahalle, mezra, çiftlik veya yayla gibi sürekli ve geçici tiplerde karşımıza çıkar. Yapı malzemeleri, yöresel iklim ve coğrafyaya göre ahşap, kerpiç veya taş olarak değişir. 2012 Büyükşehir Yasası ile köylerin idari statüsü mahalleye dönüştürülmüş olsa da kırsal dokularını korumaya devam etmektedir.
Türkiye'de kırsal yerleşmeler; iklim, yeryüzü şekilleri ve su kaynaklarının dağılışına göre şekillenmiş oldukça çeşitli bir yapıya sahiptir. Temel ekonomik faaliyeti tarım, hayvancılık, ormancılık veya balıkçılık olan bu yerleşmeleri özelliklerine göre şu şekilde sınıflandırabiliriz:
1. BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE KIRSAL YERLEŞMELER
Nüfus kriterlerine ve idari yapılarına göre üç ana başlıkta toplanır:
Kasaba (Belde): Nüfusu genellikle 2.000 ile 10.000 arasındadır. Köy ile şehir arasında geçiş özelliği gösterir. Küçük çaplı ticari faaliyetler ve belediye teşkilatı bulunur.
Köy: Nüfusu 2.000'den az olan, cami, okul, yayla gibi ortak malları bulunan, ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalı en küçük idari birimdir.
Köy Altı Yerleşmeleri: İdari olarak köye bağlı olan, tek ev veya birkaç evden oluşan küçük yerleşim birimleridir.
2. SÜREKLİLİĞİNE GÖRE KÖY ALTI YERLEŞMELERİ (ÖNEMLİ AYRIM)
Bu yerleşmeler "yıl boyu oturulup oturulmadığına" göre ikiye ayrılır. Bu ayrım coğrafya müfredatında sıkça sorulur:
A. SÜREKLİ YERLEŞMELER
İnsanların yıl boyunca ikamet ettiği yerleşmelerdir.
Mahalle: En yaygın türdür. Batı Karadeniz, Marmara ve Ege'de sık görülür.
Divan: Birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşur. Özellikle Batı Karadeniz'de (Sakarya, Bolu, Sinop, Kastamonu) yaygındır. Tahıl tarımı ön plandadır.
Mezra: Tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygın olan yerleşmedir.
Çiftlik: Geniş tarım arazisi üzerine kurulmuş, bir veya birkaç ailenin yaşadığı yerlerdir. Trakya, Ege, İç Anadolu ve Çukurova'da yaygındır.
B. GEÇİCİ YERLEŞMELER
Genellikle yaz aylarında hayvancılık veya tarım amacıyla kullanılan, kışın boşaltılan yerleşmelerdir.
Yayla: Türkiye'deki en yaygın köy altı yerleşmesidir. Karadeniz ve Akdeniz başta olmak üzere her bölgede görülür. (Son yıllarda turizm fonksiyonu da kazanmıştır).
Kom: Hayvan barınağı ve çoban evinden oluşur. Doğu Anadolu'da (Erzurum-Kars) yaygındır.
Ağıl: Küçükbaş hayvanların barındığı, etrafı çit veya duvarla çevrili basit yapılardır.
Oba: Genellikle göçebe hayvancılık yapanların kurduğu çadırlardan oluşan yerleşmedir. (Toroslar ve Doğu Karadeniz).
Dam: Genellikle Göller Yöresi, Gökçeada ve Bozcaada çevresinde görülen küçük hayvancılık/tarım yerleşmesidir.
Dalyan: Deniz kıyısında balıkçılık faaliyetleri için kurulan yerleşmelerdir (Ege ve Akdeniz kıyıları).
3. DOKUSUNA (YERLEŞME PLANINA) GÖRE SINIFLANDIRMA
Yerleşmenin toplu veya dağınık olmasını belirleyen iki temel faktör vardır
4. MESKENLERDE KULLANILAN YAPI MALZEMELERİ
Kırsal kesimde insanlar doğada en kolay buldukları malzemeyi kullanır:
Ahşap: Yağışın ve ormanın bol olduğu Karadeniz bölgesinde.
Kerpiç (Toprak): Yağışın az, iklimin kurak olduğu İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde.
Taş: Arazinin kalkerli veya volkanik olduğu Akdeniz (Toroslar) ve Doğu Anadolu bölgesinde.
Güncel Bir Not (Büyükşehir Yasası): 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı Büyükşehir Yasası ile büyükşehir statüsündeki 30 ilde köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış ve bu köyler idari olarak bağlı bulundukları ilçenin "mahallesi" statüsüne geçmiştir. Ancak coğrafi ve sosyolojik olarak kırsal özelliklerini korumaya devam etmektedirler