Günlük konuşmalarda sıkça kullanılan “Tabakhaneye bok yetiştirmek” deyiminin kökeni Safranbolu’ya dayanıyor. Osmanlı döneminde dericilikte kaliteyi belirleyen en önemli unsurlardan biri taze köpek dışkısıydı. Safranbolu’daki tabakhaneler ve bu mesleğin incelikleri, günümüz deyimlerinin arkasındaki ilginç tarihî hikâyeyi gözler önüne seriyor.
Osmanlı döneminde Safranbolu, deri tekeli ile ünlüydü. Tabaklanmamış deriyi kabul etmeyen tüccarlar, dericilik işinde kaliteyi çok önemserdi. Safranbolu’nun zengin iş adamları, kazançlarıyla görkemli köşkler, konaklar ve hatta 99 odalı evler yaptırmışlardı.
O dönemde tabakhaneler, ham deriyi kıllardan, yağ ve et tabakalarından mekanik olarak temizledikten sonra kimyasal olarak işleme sürecine tabi tutardı. Bu işlemde, derinin yumuşak ve kaliteli olabilmesi için taze köpek dışkısının enzimleri hayati öneme sahipti.
Safranbolu’da bu nedenle binlerce köpek beslenir, çocuklar ve yetişkinler ellerinde teneke maşrapalarla tabakhanelere taze dışkı yetiştirirdi. İşin püf noktası, dışkının sıcak ve taze olmasıydı; aksi takdirde deri işlemden geçemiyordu. Öyle ki, köpek çiftlikleri kurulmuş ve dışkı toplama süreci sistemli bir iş örgütlenmesine dönüştürülmüştü.
Günümüzde modern kimyasallar sayesinde aynı kalite elde edilebiliyor. Ancak o dönemde “Dabbak mısın; it bokuna muhtaçsın” sözleri, deriyi işleyen ustalara yönelik yaygın bir ifade olarak kullanılırdı. İşte bu tarihî süreç, günümüzde kullanılan “Tabakhaneye bok yetiştirmek” deyiminin ortaya çıkışını açıklıyor.
Safranbolu’nun dericilik geleneği ve bu ilginç uygulamalar, Osmanlı’nın meslek kültürüne dair unutulmaz bir örnek olarak tarihe kazınmıştır.