"Adalet" kavramını modern dünyanın "eşitleme" çabasıyla değil, Kur'an'ın "dengeleme" hikmetiyle okumak gerekir. Zira Kur'an, hakları dağıtırken yanına mutlaka bir "sorumluluk" bırakmıştır.
En çok speküle edilen üç kritik başlığı, vahyedildiği günün sosyolojik devrimi ve bugün ifade ettiği derin adaletle inceleyelim:
HAKİKATİN TERAZİSİ: İslam Hukukunda Kadın ve Sosyolojik Adalet
"Kur'an'da adalet; herkese aynı gömleği giydirmek değil, herkesin sırtındaki yükün ağırlığına göre pay ayırmaktır."
Miras Paylaşımı: Matematik Değil, "Ekonomik Denge"
Ezber: "Kadın mirastan yarım pay alır."
Hakikat: İslam hukukunda miras, harcama yükümlülüğü ile paraleldir.
Erkeğin Yükü: Erkek; eşinin nafakasını sağlamak, çocuklarına bakmak, evlenirken mehir vermek ve muhtaç akrabalarına kol kanat germekle hukuken mükelleftir. Kazandığı 2 liranın 2 lirasını da harcamak zorundadır.
Kadının Ayrıcalığı: Kadın; evli olsa da olmasa da kendi geçiminden sorumlu değildir. Kazandığı veya mirastan aldığı 1 liranın 1 lirası da tamamen kendisine aittir; bir kuruşunu bile eve harcamak zorunda değildir.
Sonuç: Cebinde harcamak zorunda olduğu 2 lirası olan mı daha zengindir, yoksa dokunulmaz ve biriktirebileceği 1 lirası olan mı? Kur'an burada erkeğe "yük", kadına "servet" vermiştir.
Şahitlik Meselesi: "Tecrübe ve Destek"
Ezber: "İki kadının şahitliği bir erkeğe eşittir."
Hakikat: Bu hüküm sadece vadeli borçlanma ve ticari sözleşmeler (Bakara 282) ile sınırlıdır.
Sosyolojik Bağlam: Ayetin indiği dönemde kadınlar ticari hayattan ve karmaşık borçlar hukukundan uzaktı. Kur'an, kadını bu ağır yükün altında tek başına bırakmak yerine, "biri yanılırsa diğeri hatırlatsın" diyerek bir "yardımlaşma" mekanizması kurmuştur.
Özel Alanlar: Kadınlara mahsus hallerde, doğumda veya aile içi özel durumlarda sadece bir kadının şahitliği, bin erkeğin şahitliğine tercih edilir.
Modern Yorum: Günümüzde ticaret ehli olan bir kadının şahitliği, bu uzmanlık alanında tek başına geçerli kabul edilmektedir; zira ayetin gerekçesi olan "yanılma riski" uzmanlık ile ortadan kalkmıştır.
Çok Eşlilik: "Zevk Değil, Sosyal Güvenlik"
Ezber: "İslam erkeklere sınırsız keyif alanı açmıştır."
Hakikat: Çok eşlilik izni, Uhud Savaşı sonrası yetim ve dul kalan kadınları korumak için gelmiştir (Nisâ 3).
Sınırlama: İslam'dan önce sınırsız olan kadın sayısı 4 ile sınırlandırılmış ve "mutlak adalet" şartına bağlanmıştır.
Kur'an'ın İdealize Ettiği: "Eğer adaletli olamayacağınızdan korkarsanız, o zaman bir tane ile yetinin..." (Nisâ 3). Ardından gelen ayette ise; "Ne kadar uğraşırsanız uğraşın, kadınlar arasında (duygusal) adaleti sağlayamazsınız" (Nisâ 129) buyurularak, aslında tek eşlilik kapalı bir emir gibi teşvik edilmiştir.
Zaruret Hali: İslam, savaştan çıkan toplumlarda kadınların ortada kalıp sömürülmesini engellemek için bu kapıyı bir "istisna" ve "sosyal sığınak" olarak açık bırakmıştır; bir "lüks" olarak değil.
Bugünün Çelişkisi: Nerede Hata Yapıyoruz?
Bugün dindarlık maskesi altında kadının miras hakkını gasp eden, onu eğitimden mahrum bırakan zihniyet İslam'ı değil, "Arap/Ortadoğu geleneklerini" yaşıyor.
Kayıp: Kur'an kadını "hukuki bir şahsiyet" yapmıştı; bugün bazı toplumlar onu "erkeğin uzantısı" haline getirdi.
Gasp: Erkeğin miras payını alıp sorumluluklarını (nafaka, mehir, himaye) yerine getirmemesi, İslam hukukunun kalbine saplanmış bir hançerdir.
Kur'an kadını, erkeğin ne önünde bir rakip ne de arkasında bir gölge olarak konumlandırır. Onları "birbirinin elbisesi" (Bakara 187) olarak tanımlar. Biri olmazsa diğeri üşür, biri bozulursa diğeri çıplak kalır.