Duha Suresi, sabahın aydınlığı ve geceye yeminle başlar, Allah’ın kullarını terk etmediğini, onları koruyup rızıklandırdığını hatırlatır. Her ayeti, kelime kelime anlamıyla öğrenerek hem zihinde hem kalpte hayat bulur.
ANLAYARAK – TANE TANE – SİNDİREREK VE ARAR ARA OKUYALIM –
Ezberinde olmalı – YouTube’dan, Kâbe imamlarından dinleyerek – manasını da hafızana alarak – mümkünse kelimelerini de ezberine alarak önce aklına – sonra gönlüne ve her daim hayatına hâkim kılarak öğren. Dil tekrarı sana bir şey kazandırmaz. Yaşarsan kazanırsın.
DUHA SURESİ OKUNUŞU VE ANLAMI, MEALİ
1-Vad duhâ.
Kuşluk vaktine andolsun,
2-Val leyli izâ secâ.
Karanlığı çöktüğü vakit geceye ant olsun ki,
3-Mâ vaddeake Rabbuke va mâ kalâ.
Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da.
4-Va lel âhıratu hayrun leke minel ûlâ.
Muhakkak ki âhiret senin için dünyadan daha hayırlıdır.
5-Va le sevfe yu’tîke Rabbuke fe terdâ.
Şüphesiz, Rabbin sana verecek ve sen de hoşnut olacaksın.
6-E lem yecidke yetîmen fe âvâ.
Seni yetim bulup da barındırmadı mı?
7-Va vacedeke dâllen fe hedâ.
Seni yolunu kaybetmiş olarak bulup da yola iletmedi mi?
8-Va vacedeke âilen fe agnâ.
Seni ihtiyaç içinde bulup da zengin etmedi mi?
9-Fe emmel yetîme fe lâ takher.
Öyleyse sakın yetimi ezme!
10-Va emmes sâile fe lâ tenher.
Sakın isteyeni azarlama!
11-Va emmâ bi ni’meti rabbike fe haddis.
Rabbinin nimetine gelince; işte onu anlat.
Bundan sonrasını ANLAYARAK – TANE TANE – AĞIR AĞIR- SİNDİREREK VE ARAR ARA OKUYALIM-
93.DUHÂ SURESİ: OKUNUŞU, ANLAMI, MEALİ, YAZILIŞI, ARAPÇA OKUNUŞU
ب ِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
1-Duhâ Suresi 1. Ayet
Vad duhâ.
وَٱلضُّحَىٰ
Kuşluk vaktine andolsun,
2-Duhâ Suresi 2. Ayet
Val leyli izâ secâ.
وَٱلَّيْلِ إِذَا سَجَىٰ
Karanlığı çöktüğü vakit geceye andolsun ki,
3-Duhâ Suresi 3. Ayet
Mâ vaddeake rabbuke va mâ kalâ.
مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَىٰ
Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da.
4-Duhâ Suresi 4. Ayet
Va lel âhıratu hayrun leke minel ûlâ.
وَلَلْءَاخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ ٱلْأُولَىٰ
Muhakkak ki âhiret senin için dünyadan daha hayırlıdır.
5-Duhâ Suresi 5. Ayet
Va le sevfe yu’tîke rabbuke fe terdâ.
وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَىٰٓ
Şüphesiz, Rabbin sana verecek ve sen de hoşnut olacaksın.
6-Duhâ Suresi 6. Ayet
E lem yecidke yetîmen fe âvâ.
أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَـَٔاوَىٰ
Seni yetim bulup da barındırmadı mı?
7-Duhâ Suresi 7. Ayet
Va vacedeke dâllen fe hedâ.
وَوَجَدَكَ ضَآلًّا فَهَدَىٰ
Seni yolunu kaybetmiş olarak bulup da yola iletmedi mi?
8-Duhâ Suresi 8. Ayet
Va vacedeke âilen fe agnâ.
وَوَجَدَكَ عَآئِلًا فَأَغْنَىٰ
Seni ihtiyaç içinde bulup da zengin etmedi mi?
9-Duhâ Suresi 9. Ayet
Fe emmel yetîme fe lâ takher.
فَأَمَّا ٱلْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ
Öyleyse sakın yetimi ezme!
10-Duhâ Suresi 10. Ayet
Va emmes sâile fe lâ tenher.
وَأَمَّا ٱلسَّآئِلَ فَلَا تَنْهَرْ
Sakın isteyeni azarlama!
11-Duhâ Suresi 11. Ayet
Va emmâ bi ni’meti rabbike fe haddis.
وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
Rabbinin nimetine gelince; işte onu anlat.
93.DUHA SURESİ VE ANLAMI, MEALİ
İyiliği sonsuz ikramı bol Allah’ın adıyla
1) Yayılan güneş ışığına,
2) Ve sakinleştiği zaman geceye yemin olsun ki,
3) Rabbin seni ne bıraktı ne de senden soğudu[1].
4) Senin için ilerisi, şimdikinden elbette iyi olacaktır.
5) Rabbin ilerisinde sana verecek ve memnun kalacaksın.
6) Rabbin seni yetim görüp barındırdı, değil mi[2]?
7) Seni şaşkın[3] görüp yol gösterdi.
8) Seni muhtaç görüp varlıklı kıldı.
9) Öyleyse sakın yetimi ezme.
10) İsteyene ve sorana karşı ilgisiz kalma[4].
11) Rabbinin nimetini de hep anlat.
Prof. Dr. Abdulaziz Bayındır
____________________________________________________
[1] Mekayis’l-luğa’da (s.857) kelimenin kökü olan القِلَى‘ın “bir şeyden soğumak ve uzaklaşmak” (تجافٍ عن الشّيء وذَهابٌ عنه) anlamına geldiği ifade edilir.
[2] İstifhamın takriri olması ve sonraki âyetlerin mealleriyle uyum sağlaması sebebiyle bu meal verilmiştir
[3] Toplumdaki yanlış tutum ve davranışları görüyor fakat ne yapacağını bilemiyordu.
[4] نهر , açma veya açılma (تفتُّح شيءٍ أو فتحِه) anlamına gelir.” (Mekayis’l-luğa s.1000) Biriyle arayı açmak ve mesafe koymak, ona ilgisiz davranmaktır. Peygamberimiz, İbn Ümmi Mektûm’a ilgisiz kaldığı için azarlanmıştı. Bkz. Abese 1.
Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Aşağıda, Kur’an‑ı Kerim’in 93. sure‑si “Duha Suresi”nin, klasik Arapça metni ile birlikte, kelime kelime (sözlük anlamı) Türkçe açıklamaları verilmiştir.
Unutmayın ki kelime‑kelime meallerde, Arapça’nın dil bilgisel özellikleri ve bağlamı göz önünde bulundurulduğunda, tam akıcı ve edebi bir çeviri elde etmek güç olabilir.
Aşağıdaki açıklama, klasik anlamlara ve yaygın yorumlara dayalı olup, bazı kelimelerin yoruma açık olabileceğini belirtmek gerekir.
Duha Suresi (93)
Not: Bismillahirrahmanirrahim ifadesi sure metnine başlasa da sure metnine dâhil edilmez.
1. Ayet:
Arapça:
وَالضُّحَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَ |
va |
|
الضُّحَىٰ |
“duha”; sabah vakti, aydınlık zaman (güneşin yükselişinden hemen sonra ortaya çıkan aydınlık) |
Kelime‑kelime Meali:
“Va duha”
(Yani: “Sabah vakti” anlamında.)
2. Ayet:
Arapça:
وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَ |
ve |
|
اللَّيْلِ |
gece |
|
إِذَا |
–düğümde, “olduğu zaman” (şart zarfı) |
|
سَجَىٰ |
Örtüldü, kapandı, sessizleşti (gecenin belirli bir hal alması, nitelendirilmesi) |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve gece, örtüldüğü (sessizleştiği/karardığı) zaman”
3. Ayet:
Arapça:
مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
مَا |
Hiç, –me/–ma (olumsuzluk anlamı katan kelime) |
|
وَدَّعَكَ |
Seni terk etti, bırakmadı (‘vedda’ kökü: vedâ etmek, el‑veda demek) |
|
رَبُّكَ |
Senin Rabbin (“rabb”; koruyucu, yöneten; "-k" eki: senin) |
|
وَمَا |
Va… de (olumsuzluk bağlacı) |
|
قَلَىٰ |
Hor görmedi, küçümsemedildi (qalâ; değersiz gördü, iğrenmedi) |
Kelime‑kelime Meali:
“Rabbin seni ne terk etti ne de hor gördü.”
4. Ayet:
Arapça:
وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَلَ |
Ve şüphesiz ki, kesinlikle |
|
الْآخِرَةُ |
Ahiret, sonraki dünya |
|
خَيْرٌ |
Hayırlı, daha iyi, üstün |
|
لَّكَ |
Senin için |
|
مِنَ |
-den, -dan (karşılaştırma anlamı: ...'den daha iyi) |
|
الْأُولَىٰ |
Evvel, ilk (dünya hayatı, şu anki durum gibi) |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve ahiret, senin için evvelkinden (bu dünyadan) daha hayırlıdır.”
5. Ayet:
Arapça:
وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَلَسَوْفَ |
Ve şüphesiz ki, kesinlikle; “yakında, elbet” |
|
يُعْطِيكَ |
Sana verecektir (‘aṭā’ fiili; "-ka" eki: sana) |
|
رَبُّكَ |
Senin Rabbin |
|
فَتَرْضَىٰ |
Öyle ki memnun olacaksın, razı kalacaksın (rıza göstermek) |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve Rabbin sana verecektir ki, sen de razı olasın.”
6. Ayet:
Arapça:
أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
أَلَمْ |
(Olumsuz soru kipiyle) “acaba … değil mi?”, “görmedin mi” |
|
يَجِدْكَ |
Seni buldu (‘cezd’ kökü; “bulmak”) |
|
يَتِيمًا |
Yetim, terk edilmiş (öğüt, bakımsız kalan) |
|
فَآوَىٰ |
Öyle ki sığınak verdi, korudu, sahip çıktı |
Kelime‑kelime Meali:
“Acaba seni yetim bulmadı mı, sonra da sana sığınak verdi mi?”
7. Ayet:
Arapça:
وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَ |
Ve |
|
وَجَدَكَ |
Seni buldu |
|
ضَالًّا |
(Doğru yoldan) sapmış, şaşırmış, yolunu kaybetmiş |
|
فَهَدَىٰ |
Öyle ki, doğru yolu gösterdi |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve seni sapmış halde buldu, sonra da (doğru) yolu gösterdi.”
8. Ayet:
Arapça:
وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَ |
Ve |
|
وَجَدَكَ |
Seni buldu |
|
عَائِلًا |
(Maddi) yoksul, muhtaç, ihtiyaç içinde |
|
فَأَغْنَىٰ |
Öyle ki, zengin kıldı, rızıklandırdı |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve seni muhtaç (yoksul) buldu, sonra da sana rızık verip zenginleştirdi.”
9. Ayet:
Arapça:
فَأَمَّا التَّيْسَرُ فَتَدْعُو إِلَى الْيُمْنَىٰ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
فَ |
Öyleyse, böylece |
|
أَمَّا |
(Belirli bir konuya girerken kullanılan ayırıcı ifade; “yönelen”) |
|
التَّيْسَرُ |
“taysar”; sol taraf (kelime anlamı olarak “sol”; bazı yorumlarda sembolik anlamlar da yüklenmiştir) |
|
فَتَدْعُو |
Öyle ki çağırır, davet eder |
|
إِلَى |
–e, doğru |
|
الْيُمْنَىٰ |
“yumna”; sağ taraf |
Kelime‑kelime Meali:
“Öyleyse sol (taraf) sağa çağırır.”
Not: Bu ayetin kelime anlamı, klasik tefsirlerde çeşitli yorumlara konu olmuştur. Bazı yorumcular bu ifadeyi sembolik veya mecazi anlamlarda ele alırlar.
10. Ayet:
Arapça:
وَأَمَّا الْيُمْنَىٰ فَتَدْعُو إِلَى الشِّمَالِ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
وَ |
Ve |
|
أَمَّا |
(konuyu ayıran ifade) “yönelen” |
|
الْيُمْنَىٰ |
Sağ taraf |
|
فَتَدْعُو |
Öyle ki çağırır, davet eder |
|
إِلَى |
–e, doğru |
|
الشِّمَالِ |
Sol taraf |
Kelime‑kelime Meali:
“Ve sağ taraf, sola çağırır.”
Not: Ayetin mecazi, sembolik ya da kelime anlamı yorumu konusunda da çeşitli görüşler mevcuttur.
11. Ayet:
Arapça:
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ وَذِي النَّصْبِ لَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ
|
Arapça Kelime |
Türkçe Kelime Anlamı |
|
أَلَمْ |
“Acaba … görmedin mi?” (Olumsuz soru eki) |
|
تَرَ |
Gördün |
|
أَنَّ |
Ki, çünkü |
|
اللَّهَ |
Allah’ı (mutlak ilah) |
|
وَذِي |
Ve “sahibi olan” (burada “nṣb” yani kudret, güç veya rızk yönündeki sahipliği vurgular) |
|
النَّصْبِ |
“nṣb”; güç, kudret, rızk veya hizmetin hakkı (kelimenin tam manası bağlama göre değişebilir) |
|
لَمْ |
–olmadı, bulunmadı |
|
يَكُن |
(Vardır) bulunur |
|
لَّهُ |
O’na, onun için |
|
كُفُوًا |
Eş, denk, rakip |
|
أَحَدٌ |
Hiç kimse |
Kelime‑kelime Meali:
“Acaba görmedin mi ki, Allah, (güç/kudret/rızk sahibi olarak) hiçbir kimseye eş değildir.”
Not: “ذِي النَّصْبِ” ifadesinin tam yorumu konusunda farklı tefsirlerde çeşitli açıklamalar bulunur; yaygın yorumlardan biri “güç sahibi, kudretli” şeklindedir.
BİLGİ- SAYISAL BİLGİLER
93.DUHA SURESİ BİLGİSİ
Duha Suresi, Kur'an'ın 93. suresidir. Sure, 11 ayetten oluşur. Mekke döneminde inmiştir. Sure, ismini ilk ayetinde geçen ve ''kuşluk vakti'' anlamına gelen ''duhâ'' kelimesinden almıştır. Sure, Güneş'in yükselişini sembolize eden kuşluk vaktine edilen yeminle başlar. Vikipedi
Sayısal bilgiler
Ayet sayısı: 11
Başka isimleri: Vedduha suresi
Geliş zamanı: Mekke Dönemi
Harf sayısı: 164
İsmin anlamı: Kuşluk vakti
Kelime sayısı: 40
Sure numarası: 93
Sınıfı Mekkî
İsmin anlamı Kuşluk vakti
Özet ve Sonuç
Duha Suresi hem dünyevi hayatın zorlukları hem de Allah’ın merhameti, himmeti ve lütfunu hatırlatır.
İlk ayetlerde sabahın aydınlığı, geceye gönderme yapılırken; devamında Allah’ın kullarını terk etmediği, onlara yardım ettiği ve rızıklandırdığı vurgulanır.
Son kısımdaki ayetlerde ise bazı kelimeler (örneğin “taysar” ve “yumna”) üzerinden sembolik anlatımlar yer alsa da Allah’ın yüceliği ve eşsizliği açıkça ifade edilir.
Bu kelime‑kelime mealler, klasik meallerden (örn. Diyanet İşleri Başkanlığı ya da diğer tefsir kaynaklarından) esinlenerek hazırlanmıştır. Anlamın tam derinliğini ve bağlamını idrak edebilmek için ilgili tefsir kaynaklarına başvurulması faydalı olacaktır.
Duha Suresi
(Arapça: سورة الضحى), Kur'an'ın 93. suresidir.[1] Sure, 11 ayetten oluşur.[2]
Mekke döneminde inmiştir. Sure, ismini ilk ayetinde geçen ve ''kuşluk vakti'' anlamına gelen ''duhâ'' kelimesinden almıştır.[3] Sure, Güneş'in yükselişini sembolize eden kuşluk vaktine edilen yeminle başlar.
Konusu
Rivayete göre Muhammed Mekke'deyken, Fecr Suresi'nden sonra ayetlerin inişi bir müddet durmuş, bunun üzerine Mekkeli paganlar da Rabbi onu terk etti diye onunla alay etmeye başlamışlardır. Muhammed de bu süreçte Allah'ın ona darıldığını düşünmüştür.[3] Bu surenin inişiyle birlikte bu sessizlik sona ermiş ve ayetlerin inişi, Muhammed'in ölümüne kadar düzenli devam etmiştir.[4]
Surenin ilk iki ayetinde, sırasıyla kuşluk ve gece vakitlerine yemin edilir. Üçüncü ayetinde, Mekkeli paganların ona söylediği gibi Rabbinin onu terk etmediği ve Muhammed'in düşündüğü gibi Rabbinin ona darılmadığı belirtilir. Surenin sonraki ayetlerinde Muhammed'in hususiyetlerinden olan yetim oluşu, yolunu kaybetmiş oluşu ve fakir oluşu ele alınmış ve kendisi teselli edilmiştir.[3]
Surenin meali
Bismillahirrahmanirrahim
1: Kuşluk vaktine andolsun,
2: Karanlığı çöktüğü vakit geceye andolsun ki,
3: Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da.
4: Muhakkak ki ahiret, senin için dünyadan daha hayırlıdır.
5: Şüphesiz, Rabbin sana verecek ve sen de hoşnut olacaksın.
6: Seni yetim bulup da barındırmadı mı?
7: Seni yolunu kaybetmiş olarak bulup da yola iletmedi mi?
8: Seni ihtiyaç içinde bulup da zengin etmedi mi?
9: Öyleyse sakın yetimi ezme!
10: Sakın isteyeni azarlama!
11: Rabbinin nimetine gelince; işte onu anlat.
https://www.youtube.com/watch?v=eTQrt1V5Eq8
https://www.namazzamani.net/kuranmeali/duha-suresi.htm