Niçin Yaratıldık?

Niçin Yaratıldık

YARATILIŞ SEBEPLERİMİZ

"Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım. Ben onlardan bir rızık istemiyorum, bana yemek yedirmelerini de istemiyorum. Şüphesiz rızkı veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah’tır." Zariyat Suresi 51:56-58:

Zâriyât 56–58’i tamamlayan ayetleri; “kulluk, imtihan, yeryüzündeki sorumluluk ve Allah’a dönüş” başlıkları altında derliyorum. Ayet numaralarını ve anlamlarını Diyanet kaynaklarından doğruluyorum.

Zâriyât Suresi 51/56–58 ile birlikte okunabilecek başlıca ayetler şunlardır:

Allah’a samimiyetle kulluk etmek

Beyyine Suresi 98/5:
İnsanlara; dini yalnız Allah’a has kılarak O’na kulluk etmeleri, namazı kılmaları ve zekâtı vermeleri emredilmiştir. Diyanet İşleri Başkanlığı

Ankebût Suresi 29/16–17:
Hz. İbrahim kavmine Allah’a kulluk etmelerini söyler; rızkın Allah katında aranmasını, O’na şükredilmesini ve sonunda dönüşün O’na olduğunu hatırlatır. Diyanet İşleri Başkanlığı

En‘âm Suresi 6/162–163:
“Benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir” anlamıyla, kulluğun bütün hayatı kapsadığı bildirilir. En'âm Sûresi

İmtihan edilmek ve güzel işler yapmak

Mülk Suresi 67/2:
“Hanginizin daha güzel amel yapacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratandır.” Mülk Sûresi

En‘âm Suresi 6/165:
Allah’ın insanları yeryüzünde sorumluluk sahibi kıldığı; verdiği imkânlar ve nimetlerle onları sınadığı bildirilir. Diyanet İşleri Başkanlığı

Yeryüzünde sorumluluk üstlenmek

Bakara Suresi 2/30:
“Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.” İnsan, yeryüzünü adaletle koruma, iyiliği geliştirme ve bozgunculuktan kaçınma sorumluluğuyla yaratılmıştır. Bakara Sûresi

Ahzâb Suresi 33/72:
Göklere, yere ve dağlara teklif edilen “emaneti” insanın yüklendiği bildirilir. Bu emanet; akıl, irade, kulluk ve ahlaki sorumluluk olarak açıklanmıştır. Ahzâb Sûresi

Başıboş ve amaçsız yaratılmadığımızı bilmek

Mü’minûn Suresi 23/115:
“Sizi sırf boş yere yarattığımızı ve huzurumuza geri getirilmeyeceğinizi mi sandınız?” Mü'minûn Sûresi

Kıyâmet Suresi 75/36:
“İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır!” Kıyâmet Sûresi

Kısa sonuç

Bu ayetler birlikte değerlendirildiğinde insanın yaratılış gayesi şöyle özetlenebilir:

Allah’ı tanımak ve yalnız O’na kulluk etmek,

Dünya hayatında imtihan edilmek,

İman edip güzel ve yararlı işler yapmak,

Yeryüzünde adalet ve iyilik sorumluluğunu taşımak,

Verilen nimetlere şükretmek,

Sonunda Allah’a döneceğini bilerek yaşamak.

Buradaki “ibadet”, yalnız namaz ve oruç gibi belirli ibadetlerden ibaret değildir; insanın bütün hayatını Allah’ın rızasına uygun hâle getirmesini de kapsar.

Yaratılış gayesi (kulluk, imtihan, yeryüzü sorumluluğu, boşa yaratılmama ve Allah’a dönüş) ile ilgili Diyanet İşleri Başkanlığı meallerinden derlediğim ek ayetler şunlardır:

Kulluk ve samimi ibadet

Bakara Suresi 2/21
“Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbinize kulluk edin ki, takvâya eresiniz.”

Hûd Suresi 11/2
“…Allah’tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye…”

İmtihan ve güzel amel

Hûd Suresi 11/7
“O, hanginizin amelinin daha güzel olacağı konusunda sizi imtihan etmek için, henüz Arş’ı su üstünde iken gökleri ve yeri altı gün içinde (altı evrede) yaratandır…”

Kehf Suresi 18/7
“Biz, insanların hangisinin daha güzel amel edeceğini deneyelim diye yeryüzündeki her şeyi dünyanın kendine mahsus bir ziynet yaptık.”

Boşuna / oyun olsun diye yaratılmama

Enbiyâ Suresi 21/16
“Biz yeri, göğü ve arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık.”

Duhân Suresi 44/38-39
“Biz gökleri, yeri ve bunlar arasında bulunanları, oyun ve eğlence olsun diye yaratmadık. Onları sadece gerçek bir sebeple (hak ile) yarattık. Fakat onların çoğu bilmiyorlar.”

Âl-i İmrân Suresi 3/190-191
“Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için elbette ibretler vardır. Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar. Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler. ‘Rabbimiz! Bunu boş yere yaratmadın, seni eksikliklerden uzak tutarız. Bizi ateş azabından koru’ derler.”

Rahmet, ihtilaf ve sorumluluk

Hûd Suresi 11/118-119
“Rabbin dileseydi insanları elbette tek bir ümmet yapardı. Fakat onlar hep ihtilâf içinde olacaklardır, Rabbinin esirgedikleri müstesna; zaten O insanları buna uygun yaratmıştır…”

Nimetlerin hesabı ve dönüş

Tekâsür Suresi 102/8
“Sonra o gün nimetlerden elbette sorguya çekileceksiniz.”

Bu ayetler, Zâriyât 56-58’i tamamlayan diğer pasajlarla birlikte okunduğunda yaratılış gayesini daha da netleştirir:

Allah’ı tanımak ve yalnız O’na kulluk etmek,

Dünya hayatında imtihan edilmek ve güzel amel işlemek,

Yeryüzünde emanet ve sorumluluk taşımak,

Her şeyin boşa yaratılmadığını bilmek,

Nihayetinde Allah’a dönüp hesap vermek.

Yaratılış gayemizi (kulluk, imtihan, irade, adalet, tefekkür, ibret ve sorumluluk) tamamlayan, Diyanet meali esas alınarak hazırlanan diğer temel ayetler şunlardır:

Yeryüzünde İmar, Medeniyet ve Çalışma Sorumluluğu

İnsanın yaratılış gayesi sadece pasif bir kulluk değil; yeryüzünü adaletle imar etmek ve emek vermektir.

Hûd Suresi 11/61: "...O, sizi topraktan yarattı ve orayı imar etme görevini size verdi. Öyleyse O’ndan bağışlanma dileyin, sonra da O’na tövbe edin..."

Cuma Suresi 62/10: "Namaz kılınınca artık yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan nasibinizi arayın. Allah’ı çok anın ki kurtuluşa eresiniz."

Necm Suresi 53/39: "İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır."

Akıl Etme, Tefekkür ve Hakikati Arama

Allah insanı, evreni okuyup anlamlandırması, aklını işleterek körü körüne taklitten kurtulması için yaratmıştır.
 

Yûnus Suresi 10/101: "De ki: 'Göklerde ve yerde neler var, bir bakın!' Fakat inanmayacak bir topluma ayetler ve uyarılar fayda vermez."

Yûnus Suresi 10/100: "...Allah, aklını kullanmayanların üzerine pislik (yağdırır) buralı kılar."

Gâşiye Suresi 88/17-20: "Bakmıyorlar mı o deveye, nasıl yaratılmış? Göğe bakmıyorlar mı, nasıl yükseltilmiş? Dağlara bakmıyorlar mı, nasıl dikilmiş? Yere bakmıyorlar mı, nasıl yayılmış?"

Sevgi, Huzur ve Toplumsal Denge (Eş ile Yaratılış)

İnsanın bireysel ve ruhsal dengesini bulması, yaratılışın hikmetlerinden biridir.

Rûm Suresi 30/21: "Onlara ısınıp kaynaşasınız diye size kendi türünüzden eşler yaratıp aranızda sevgi ve merhamet peydah etmesi de O’nun varlığının delillerindendir. Doğrusu bunda, düşünen bir toplum için ibretler vardır."

Tanışma, Çeşitlilik ve Evrensel Ahlak

İnsanların farklı ırk, dil ve kültürlerde yaratılmasının sebebi çatışmak değil; birbiriyle tanışmak ve ahlakta yarışmaktır.
 

Hucurât Suresi 49/13: "Ey insanlar! Şüphe yok ki, biz sizi bir erkek ile bir kadından yarattık ve birbirinizle tanışasınız diye sizi boylara ve kabilelere ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır..."

Rûm Suresi 30/22: "Göklerin ve yerin yaratılması, dillerinizin ve renklerinizin farklı olması da O’nun delillerindendir..."

İyiliği Yaymak, Kötülüğe Engel Olmak (Emr-i Bi'l-Maruf)

Yaratılış gayesinin toplumsal boyutu, adaleti ve ahlakı yeryüzünde hâkim kılmaktır.

Âl-i İmrân Suresi 3/110: "Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz; iyiliği emreder, kötülükten meneder ve Allah’a inanırsınız..."

A‘râf Suresi 7/181: "Yarattıklarımızdan öyle bir topluluk da vardır ki, onlar hakka iletirler ve hak ile adaleti sağlarlar."

Hakikate Şahitlik ve Dürüstlük

İnsanın varoluşsal sorumluluklarından biri de ne pahasına olursa olsun adaletten ayrılmamaktır.
 

Nisâ Suresi 4/135: "Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutan, kendiniz, ana-babanız ve akrabanız aleyhinde de olsa Allah için şahitlik eden kimseler olun..."

Mâide Suresi 5/8: "...Bir topluma olan kininiz, sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adaletli olun; bu, takvâya daha yakındır..."

Bütüncül Özeti

Tüm bu ayetler Zâriyât 56'daki "kulluk" kavramının kapsamını netleştirir:

Kulluk, sadece ibadet ritüelleri değil; akletmek, yeryüzünü imar etmek, adaletle yaşamak, tabiatı korumak, üretmek ve ahlaklı bir toplum inşa etmektir.

Zâriyât 51/56-58'i tamamlayan, yaratılış sebepleri ile ilgili diğer temel ayetler şunlardır - hepsi Diyanet meali esaslıdır:

### 1. Boşuna değil, hak ile ve bir ölçüyle yaratıldık

**Sâd 38/27:** "Biz göğü, yeri ve ikisi arasındakileri boş yere yaratmadık. Bu, inkâr edenlerin zannıdır."

**Ahkâf 46/3:** "Biz gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ile ve belirlenmiş bir süre için yarattık."

**Zâriyât 51/20-21:** "Kesin olarak inananlar için yeryüzünde ve kendi nefislerinizde nice ayetler vardır. Hâlâ görmüyor musunuz?"

**Rûm 30/8:** "Onlar kendi nefislerinde, Allah'ın gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ile ve belirlenmiş bir süre için yarattığını hiç düşünmediler mi?"

### 2. En güzel kıvamda, şerefli ve sorumlu yaratıldık

**Tîn 95/4:** "Andolsun biz insanı en güzel biçimde yarattık."

**Teğâbün 64/3:** "Gökleri ve yeri hak ile yarattı. Size şekil verdi ve şeklinizi güzel yaptı."

**İsrâ 17/70:** "Andolsun biz insanoğlunu şerefli kıldık. Onları karada ve denizde taşıdık, temiz rızıklarla besledik ve yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık."

**Secde 32/7-9:** "Yarattığı her şeyi güzel yapan, insanı yaratmaya çamurdan başlayan, sonra onun soyunu bayağı bir suyun özünden yapan, sonra onu düzeltip ruhundan üfleyendir. Size kulaklar, gözler ve kalpler verdi."

### 3. Elest Bezmi - Fıtrata kulluk sözü ile yaratıldık

**A'râf 7/172:** "Hani Rabbin Âdemoğullarından, onların bellerinden zürriyetlerini almış ve onları kendilerine şahit tutarak 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?' demişti. Onlar da 'Evet, şahit olduk' demişlerdi."

Bu ayet yaratılışımızın fıtraten Allah'ı bilmek ve O'na söz vermek üzerine kurulu olduğunu gösterir.

### 4. İsimleri öğretmek, beyan ve akıl ile yaratıldık

**Bakara 2/31:** "Allah Âdem'e bütün isimleri öğretti."

İnsanı diğer varlıklardan ayıran şey eşyayı isimlendirme, kavrama ve beyan kabiliyetidir.

**Rahmân 55/1-4:** "Rahmân Kur'an'ı öğretti. İnsanı yarattı. Ona beyanı öğretti."

**Alak 96/1-5:** "Yaratan Rabbinin adıyla oku! O insanı bir alaktan yarattı. Oku! Rabbin en cömerttir. O kalemle yazmayı öğretendir. İnsana bilmediğini öğretendir."

Yaratılış sebebimizden biri de okumak, öğrenmek ve öğretmektir.

### 5. İmtihanın şekli açıklandı - Korku, açlık, mal ve can ile

**Bakara 2/155-157:** "Andolsun biz sizi biraz korku, açlık ve mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabredenleri müjdele."

**İnsan 76/2-3:** "Şüphesiz biz insanı katışık bir nutfeden yarattık; onu imtihan edelim diye onu işitir ve görür kıldık. Şüphesiz biz ona yolu gösterdik; ister şükredici olur ister nankör."

**Mülk 67/23-24'ü tamamlayan Nahl 16/78:** "Allah sizi annelerinizin karnından siz hiçbir şey bilmezken çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi."

İmtihan aracı olarak verilen bu organların hesabı sorulacaktır.

### 6. Yeryüzünü imar, nimetlerden faydalanma ve şükür için yaratıldık

**İbrâhîm 14/32-34:** "Allah gökleri ve yeri yaratan, gökten su indirip onunla size rızık olarak ürünler bitirendir. Emriyle denizde akıp gitsin diye gemileri emrinize veren, nehirleri de emrinize verendir... Size istediğiniz her şeyden verdi. Allah'ın nimetlerini saymaya kalksanız sayamazsınız."

**Mülk 67/15:** "Yeryüzünü size boyun eğdiren O'dur. Şu hâlde onun omuzlarında yürüyün ve O'nun rızkından yiyin. Dönüş ancak O'nadır."

**Hadîd 57/25:** "Biz demiri de indirdik ki onda büyük bir kuvvet ve insanlar için faydalar vardır..."

Demir, teknoloji, ulaşım, tıp hepsi bu imar ve faydalanma kapsamındadır.

### 7. Allah'a kaçmak, O'na yönelmek ve dönüş için yaratıldık

**Zâriyât 51/49-50:** "Her şeyden çift çift yarattık ki düşünüp ibret alasınız. Öyleyse Allah'a kaçın. Şüphesiz ben size O'ndan gelen apaçık bir uyarıcıyım."

**Zümer 39/6:** "Sizi bir tek nefisten yarattı... Sizi annelerinizin karınlarında üç karanlık içinde, bir yaratılıştan diğerine geçirerek yaratıyor."

**İnsan 76/1:** "İnsanın üzerinden, henüz kendisinin anılan bir şey olmadığı uzun bir süre geçmedi mi?"

**Secde 32/11 ve Zümer 39/42:** Ruhun alınması ve uykuda alınması ile hayatın Allah'ın elinde olduğu vurgulanır. Yaratılış, yaşatılma ve döndürülme hep O'nadır.

**Sonuç olarak Zâriyât 56'daki ibadet:**

Sadece namaz-oruç değil;

Bilmek ve tanımak için okumak - Alak 96/1

Şerefli yaratılışın hakkını verip şükretmek - Nahl 16/78

Elestteki söze sadık kalmak - A'raf 7/172

Yeryüzünü imar etmek ve nimeti helalinden aramak - Hud 11/61, Mülk 67/15

Korku, açlık, mal ve can ile imtihanda sabretmek ve şükretmek - Bakara 2/155, İnsan 76/2

Ve sonunda Allah'a kaçmak, O'na dönmek - Zariyat 51/50

Bütün bu ayetler bir araya geldiğinde Zâriyât 56'daki "ibadet" kelimesinin ne kadar geniş bir daireyi kapsadığı ortaya çıkıyor.

Yaratılış gayesini ve bunun hayata yansımalarını tamamlayan başka ayetler de vardır.

Küçük bir ayrım önemli: Kur’an’da Zâriyât 51/56, Mülk 67/2 ve Hûd 11/7 gibi ayetler yaratılış gayesini doğrudan açıklar. Aşağıdaki ayetlerin bir kısmı ise kulluğun, imtihanın ve insanın sorumluluğunun nasıl yaşanacağını gösterir.

Yalnız Allah’a kulluk ve tevhid

Nahl 16/36:
Her topluma, Allah’a kulluk etmelerini ve sahte ilahlardan uzak durmalarını bildiren bir peygamber gönderildiği açıklanır.

Enbiyâ 21/25:
Bütün peygamberlere, Allah’tan başka ilah bulunmadığı ve yalnız O’na kulluk edilmesi gerektiği vahyedilmiştir.

Tâhâ 20/14:
Allah’ın tek ilah olduğu, yalnız O’na kulluk edilmesi ve O’nu anmak için namaz kılınması emredilir.

Fussılet 41/37:
Güneşe ve aya değil, onları yaratan Allah’a kulluk ve secde edilmesi istenir.

Bu ayetler, insanlığa gönderilen bütün peygamberlerin ortak çağrısının tevhid ve kulluk olduğunu gösterir. Nahl Sûresi

İmanla birlikte imtihan edilmek

Ankebût 29/2-3:
İnsanların yalnızca “İman ettik” demekle imtihan edilmeden bırakılmayacakları; samimi olanlarla olmayanların ortaya çıkarılacağı bildirilir.

Enbiyâ 21/35:
Her canın ölümü tadacağı, insanların hem iyi hem kötü durumlarla sınanacağı ve sonunda Allah’a döndürüleceği açıklanır.

Mâide 5/48:
Allah’ın insanları kendilerine verdiği imkân ve hükümlerle sınadığı, bu nedenle hayırlı işlerde yarışılması gerektiği bildirilir.

Teğâbün 64/15:
Malların ve çocukların da insan için birer imtihan olduğu belirtilir.

Şems 91/7-10:
İnsana iyilik ve kötülüğü ayırt etme yeteneği verildiği; nefsini arındıranın kurtulacağı, onu kötülüğe gömenin ise kaybedeceği açıklanır.

Beled 90/10-18:
İnsana iki yolun gösterildiği; sarp ve erdemli yolun köleyi özgürleştirmek, açlık zamanında yoksulu ve yetimi doyurmak, iman etmek, sabrı ve merhameti tavsiye etmek olduğu bildirilir. Ankebût Sûresi

Yeryüzündeki görev ve emanet

Fâtır 35/39:
Allah’ın insanları yeryüzünde birbirinin yerine geçen sorumlu nesiller—halifeler—kıldığı bildirilir.

Yûnus 10/14:
Geçmiş toplumlardan sonra insanların yeryüzünde onların yerine getirildiği ve nasıl davranacaklarının görüleceği belirtilir.

A‘râf 7/10:
İnsanlara yeryüzünde yaşama ve geçim imkânları verildiği, fakat insanların çok az şükrettikleri hatırlatılır.

Rahmân 55/7-9:
Allah’ın kâinata bir denge ve ölçü koyduğu; insanların bu dengeyi bozmamaları ve adaleti gözetmeleri emredilir.

A‘râf 7/56:
Yeryüzü düzene konulduktan sonra orada bozgunculuk yapılmaması istenir.

Rûm 30/41:
İnsanların yaptıkları yüzünden karada ve denizde düzenin bozulduğu; bunun insanların yanlışlarından dönmeleri için bir uyarı olduğu bildirilir.

İsrâ 17/36:
İnsanın bilmediği şeyin peşine düşmemesi gerektiği; kulak, göz ve gönülden sorumlu tutulacağı açıklanır. Diyanet İşleri Başkanlığı

Kulluğu ahlâk ve iyilikle yaşamak

Nahl 16/90:
Allah adaleti, iyiliği ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar.

Bakara 2/177:
Gerçek iyiliğin yalnızca şekilsel ibadetlerden ibaret olmadığı; iman, infak, namaz, zekât, söze bağlılık ve sabırla tamamlandığı bildirilir.

Nisâ 4/36:
Yalnız Allah’a kulluk edilmesi; anne-babaya, yakınlara, yetimlere, yoksullara, komşulara ve yolculara iyilik yapılması emredilir.

Mâide 5/2:
İyilik ve takvâ konusunda yardımlaşılması; günah ve düşmanlıkta yardımlaşılmaması istenir.

Kasas 28/77:
Allah’ın verdiği nimetlerle ahiret yurdunun aranması, dünyadaki nasibin unutulmaması, insanlara iyilik yapılması ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarılmaması emredilir.

Asr 103/1-3:
İnsanın genel olarak kayıp içinde olduğu; ancak iman eden, iyi işler yapan, hakkı ve sabrı tavsiye edenlerin bundan kurtulacağı bildirilir. Diyanet İşleri Başkanlığı

Allah’ın ayetlerini araştırmak ve düşünmek

Fussılet 41/53:
Gerçeğin apaçık anlaşılması için insana hem dış dünyada hem kendi varlığında Allah’ın delillerinin gösterileceği bildirilir.

Ankebût 29/20:
İnsanlara yeryüzünde dolaşmaları ve yaratılışın nasıl başladığını incelemeleri söylenir.

Câsiye 45/13:
Göklerdeki ve yerdeki varlıkların insanın hizmetine verildiği; düşünenler için bunlarda deliller bulunduğu açıklanır.

Bakara 2/164:
Göklerin ve yerin yaratılışı, gece ile gündüz, gemiler, yağmur, rüzgârlar ve canlılar; aklını kullananlar için Allah’ın varlığının delilleri olarak gösterilir.

Ölüm, diriliş ve hesap

Mü’minûn 23/12-16:
İnsanın yaratılış aşamaları anlatılır; ardından öleceği ve kıyamet gününde yeniden diriltileceği bildirilir.

Tâhâ 20/55:
İnsanın topraktan yaratıldığı, yeniden toprağa döndürüleceği ve bir kez daha oradan çıkarılacağı açıklanır.

Âl-i İmrân 3/185:
Her canın ölümü tadacağı, yapılanların karşılığının kıyamet gününde eksiksiz verileceği bildirilir.

Zilzâl 99/7-8:
Zerre miktarı iyilik veya kötülük yapan kişinin bunun karşılığını göreceği açıklanır. Diyanet İşleri Başkanlığı

Bütün bu ayetlerle yaratılış gayesi şu şekilde genişletilebilir:

Allah’ı tanımak ve yalnız O’na kulluk etmek,

Özgür iradeyle iyiyi seçerek imtihanı kazanmak,

Nefsi kötülüklerden arındırmak,

Yeryüzündeki dengeyi ve adaleti korumak,

İyilik, merhamet ve dayanışmayı yaşatmak,

Allah’ın insanın içinde ve kâinatta bulunan delilleri üzerinde düşünmek,

Her davranışın hesabının verileceğini bilerek yaşamak,

Ölümden sonra dirilişe ve Allah’a dönüşe hazırlanmak.

Zâriyât 51/56-58’i ve diğer ayetleri tamamlayan, **Diyanet İşleri Başkanlığı meali** esas alınarak seçilmiş ek ayetler aşağıdadır. Bunlar doğrudan “yaratılış gayesi / kulluk / imtihan / sorumluluk / boşa yaratılmama / dönüş” başlıklarıyla bağlantılı olup, daha önce sıraladığınız listelerde geçmeyen veya daha az vurgulanan pasajlardır.

### 1. Yalnız Allah’a kulluk (tevhid ve ibadet)

**Fâtiha Suresi 1/5** 

“(Rabbimiz!) Ancak sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz.”

**Furkân Suresi 25/77** 

“De ki: ‘Duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin! Siz yalanladınız. Öyle ise azap yakanızı bırakmayacak.’”

**Zümer Suresi 39/66** 

“Hayır! Yalnız Allah’a kulluk et ve şükredenlerden ol.”

### 2. Yaratılışın boşuna olmadığı ve amaçlı olduğu

**Tûr Suresi 52/35-36** 

“Acaba onlar bir yaratıcı bulunmadan mı yaratıldılar, yoksa yaratıcı kendileri midir? Yoksa gökleri ve yeri onlar mı yaratmışlar? Hayır! Onlar bir türlü idrak edip inanmıyorlar.”

**Sâd Suresi 38/27** (kısmen geçmiş olabilir, tamamlayıcı) 

“Biz göğü, yeri ve ikisi arasındakileri boş yere yaratmadık. Bu, inkâr edenlerin zannıdır. Ateşten dolayı vay hâline o inkârcıların!”

### 3. İmtihan ve irade

**İnsan Suresi 76/2-3** (kısmen geçmiş, genişletilmiş) 

“Şüphesiz biz insanı, imtihan etmek için karışık bir nutfeden yarattık da onu işitici ve görücü kıldık. Şüphesiz biz ona yolu gösterdik; ister şükredici olsun ister nankör.”

**Beled Suresi 90/4** 

“Andolsun, biz insanı zorluk içinde (çaba ve sıkıntıya maruz kalarak) yarattık.”

### 4. Yeryüzü sorumluluğu, nimet ve hesap

**Bakara Suresi 2/29** 

“O, yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yarattı. Sonra göğe yöneldi, onları yedi gök olarak düzenledi. O, her şeyi hakkıyla bilendir.”

**Lokmân Suresi 31/20** 

“Görmediniz mi, Allah göklerde ve yerde bulunan her şeyi size boyun eğdirmiş, size zahirî ve bâtınî nimetlerini bol bol vermiştir? Yine de insanlardan kimi var ki ne bilgisi ne yol göstereni ne de aydınlatıcı bir kitabı olmadan Allah hakkında tartışır durur.”

**Câsiye Suresi 45/13** 

“Göklerdeki ve yerdeki her şeyi kendinden (bir lütuf olarak) sizin hizmetinize verdi. Elbette bunda düşünen bir toplum için deliller vardır.”

### 5. Tefekkür, marifet ve fıtrat

**Fussılet Suresi 41/53** (kısmen geçmiş, netleştirilmiş) 

“İnsanlara ufuklarda ve kendi nefislerinde âyetlerimizi göstereceğiz ki, onun (Kur’an’ın) gerçek olduğu onlara iyice belli olsun. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?”

**Rûm Suresi 30/30** 

“Sen yüzünü hanîf olarak dine, Allah’ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir. Allah’ın yaratışında değişiklik bulunmaz. İşte dosdoğru din budur. Fakat insanların çoğu bilmezler.”

### 6. Dönüş ve hesap bilinci

**İnşikâk Suresi 84/6** 

“Ey insan! Sen Rabbine doğru çabalayıp durmakta ve sonunda O’na varacaksın.”

**Kıyâmet Suresi 75/36** (kısmen geçmiş) 

“İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır!”

Bu ayetler, Zâriyât 56’daki “ibadet” kavramını daha da genişletir: 

Kulluk = yalnızca Allah’a yönelmek + O’ndan yardım istemek 

Yaratılış = amaçlı, boşuna değil, delillerle dolu 

Hayat = imtihan + irade + nimetlerin hesabı 

Sonuç = Allah’a dönüş ve hesap

SAHİH HADİSLER

Türkçe ifadeler, hadislerin anlamını aktaran sadeleştirilmiş tercümelerdir. Hadis numaraları baskılara göre değişebileceğinden eser adı da verilmiştir.

Yaratılış gayesiyle ilgili sahih kutsî hadisler

İnsan tevhid fıtratı üzere yaratılmıştır

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Ben kullarımı dosdoğru bir yaratılış üzere yarattım. Fakat şeytanlar onları dinlerinden uzaklaştırdı; helâl kıldıklarımı onlara haram kıldı ve hakkında hiçbir delil indirmediğim şeyleri bana ortak koşmalarını emretti.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2865.

Bu rivayet, insanın özünde Allah’a yönelme ve tevhidi kabul etme kabiliyetiyle yaratıldığını gösterir. sunnah.com

İnsan adaletle yaşamakla yükümlüdür

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Ey kullarım! Ben zulmü kendime haram kıldım; onu sizin aranızda da haram kıldım. Öyleyse birbirinize zulmetmeyin.”

Hadisin devamında insanların Allah’ın hidayetine, rızkına ve bağışlamasına muhtaç olduğu; Allah’ın ise kulların ibadetine muhtaç olmadığı açıklanır. Sonunda herkesin yaptıklarının karşılığını bulacağı bildirilir.

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2577. Sunnah.com

Allah’a yaklaşmanın temel yolu kulluktur

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Kulum bana, kendisine farz kıldığım şeylerden daha sevimli bir şeyle yaklaşamaz. Nafile ibadetlerle de bana yaklaşmaya devam eder; sonunda onu severim…”

Hadisin devamında Allah’ın sevdiği kulunu koruyacağı ve duasına karşılık vereceği bildirilir.

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 6502, Rikāk, 38. hadislerleislam.diyanet.gov.tr

İnsan Allah’ı anmak ve O’na yönelmekle görevlidir

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Ben kulumun benim hakkımdaki zannı üzereyim. Beni andığı zaman onunla beraberim… O bana yürüyerek gelirse ben ona süratle yönelirim.”

Buradaki yaklaşma fiziksel değil; Allah’ın rahmeti, yardımı, kabulü ve kulun manevî yakınlığı anlamındadır.

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 7405; Sahih-i Müslim, 2675. Sunnah.com

Yaratılışın üzerinde Allah’ın rahmeti vardır

Resûlullah’ın aktardığına göre Allah, yaratmayı tamamladığında:

“Rahmetim gazabımı geçmiştir.”

diye yazmıştır.

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 3194; Sahih-i Müslim, 2751.

Bu hadis, insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; fakat yaratılışın ilâhî rahmet ve bağışlanma ümidiyle kuşatıldığını gösterir. sunnah.com

İmtihanda niyet ve davranışlar kaydedilir

Allah Teâlâ, iyilik yapmaya niyet edip yapamayan kişiye bir iyilik yazılmasını; iyiliği yapan kişiye ise kat kat karşılık verilmesini emreder. Kötülüğe niyet edip Allah için vazgeçen kimseye iyilik yazılır; kötülüğü işleyene yalnızca bir kötülük kaydedilir.

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 6491 ve 7501; Sahih-i Müslim, 131. To make the Heart Tender (Ar-Riqaq)

Nimetler paylaşmak için verilmiştir

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Ey Âdemoğlu! İnfak et ki ben de sana vereyim.”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 5352; Sahih-i Müslim, 993.

Bu hadis; malın yalnızca sahip olunacak bir nimet değil, paylaşma ve sorumluluk imtihanı olduğunu gösterir. كتاب النفقات

Kulluğun özü ihlâstır

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Âdemoğlunun bütün amelleri kendisi içindir; oruç müstesna. O benim içindir ve onun karşılığını ben vereceğim.”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 1904; Sahih-i Müslim, 1151.

Oruç; irade, sabır, nefis terbiyesi ve yalnız Allah’ın rızasını gözetme yönleriyle insanın yaratılış gayesini destekleyen bir ibadettir. sunnah.com

İlk yaratılış gibi yeniden diriliş de gerçektir

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Âdemoğlu, kendisini ilk defa yarattığım gibi yeniden yaratmayacağımı ileri sürerek beni yalanladı.”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 4974.

Bu hadis, yaratılışın ölümle bitmediğini; diriliş ve hesapla devam ettiğini bildirir. sunnah.com

Yaratılış gayesini açıklayan diğer sahih hadisler

Her insan fıtrat üzere doğar

“Her çocuk fıtrat üzere doğar…”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 1358; Sahih-i Müslim, 2658.

İnsanın yaratılışında hakikati ve tevhidi kabul etme kabiliyeti bulunduğunu gösterir. sunnah.com

Dünya, davranışlarımızın sınandığı bir yerdir

“Dünya tatlı ve çekicidir. Allah sizi orada birbirinizin yerine geçirir ve nasıl davranacağınıza bakar.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2742.

Bu hadis, yeryüzündeki halifelik ve imtihan sorumluluğunu doğrudan ifade eder. The Book of Heart-Melting Traditions

Ameller niyetlere göre değer kazanır

“Ameller niyetlere göredir. Herkese ancak niyet ettiği vardır.”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 1; Sahih-i Müslim, 1907.

İnsanın yalnız yaptığı işten değil, onu hangi amaçla yaptığından da sorumlu olduğunu gösterir. Sunnah.com

Kulluğun en yüksek derecesi ihsandır

“İhsan, Allah’a O’nu görüyormuş gibi kulluk etmendir. Sen O’nu görmesen de O seni görür.”

Kaynak: Cibril hadisi; Sahih-i Müslim, 8; Sahih-i Buhârî, 50. sunnah.com

Değerin ölçüsü görünüş değil, kalp ve ameldir

“Allah sizin dış görünüşlerinize ve mallarınıza değil, kalplerinize ve amellerinize bakar.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2564. sunnah.com

Her insana bir emanet ve sorumluluk verilmiştir

“Hepiniz çobansınız ve hepiniz gözetiminiz altındakilerden sorumlusunuz.”

Kaynak: Sahih-i Buhârî, 7138; Sahih-i Müslim, 1829.

Aile, toplum, görev, makam ve mal birer emanet olarak gösterilmektedir. sunnah.com

İnsan faydalı olmak ve gayret göstermekle görevlidir

“Kuvvetli mümin, zayıf müminden Allah’a daha hayırlı ve daha sevimlidir; ikisinde de hayır vardır. Sana fayda verene yönel, Allah’tan yardım iste ve âcizliğe düşme.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2664. كتاب القدر

Kulluk, insanların sıkıntısını gidermeyi de kapsar

“Kim bir müminin dünya sıkıntılarından birini giderirse Allah da onun kıyamet sıkıntılarından birini giderir… Kul, kardeşinin yardımında bulunduğu sürece Allah da kulun yardımındadır.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2699. sunnah.com

Yaratılanlara karşı ihsan esastır

“Allah her şeyde ihsanı—iyiliği ve işi güzel yapmayı—emretmiştir.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 1955. sunnah.com

Her hak mutlaka sahibine verilecektir

“Kıyamet gününde haklar sahiplerine mutlaka verilecektir; hatta boynuzsuz koyunun hakkı boynuzlu koyundan alınacaktır.”

Kaynak: Sahih-i Müslim, 2582. beta.sunnah.com

Hadis diye kullanılmaması gereken iki meşhur söz

“Ben gizli bir hazine idim; bilinmek istedim, bunun için kâinatı yarattım.”
Tasavvuf geleneğinde çok kullanılmıştır; fakat hadis ilmi bakımından güvenilir bir isnatla sabit değildir. Bu nedenle “sahih kutsî hadis” diye sunulmamalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi

“Sen olmasaydın âlemleri/kâinatı yaratmazdım.”
Sahih değildir; hadis uzmanlarınca isnadı bulunmayan veya uydurma bir söz olarak değerlendirilmiştir. الدرر السنية

Bu sahih rivayetler birlikte değerlendirildiğinde insanın yaratılış görevi; tevhid fıtratını korumak, Allah’a ihlâsla kulluk etmek, imtihan bilinciyle yaşamak, adaleti ve merhameti gerçekleştirmek, emaneti korumak, insanlara faydalı olmak ve sonunda Allah’a döneceğini bilerek hareket etmek şeklinde özetlenebilir.