Arap Yarımadası’nın kuzeybatısında yaşadığı belirtilen Ashâb-ı Eyke’nin, “Eyke” adı verilen sık ağaçlık bir bölgeye nispetle anıldığı ifade edilir. Kur’an’da Medyen halkıyla birlikte zikredilen bu kavme Hz. Şuayb (a.s.) peygamber olarak gönderilmiş; onları tevhide, adalete ve dürüst ticarete davet etmiştir. Ancak uyarılara kulak asmayan kavmin, ilahi azapla helâk edildiği bildirilir.
Kuran-ı Kerim'de Bahsi Geçen Ashâb-I Eyke Kimlerdir?
Ashâb-ı Eyke, Arapların eski kabilelerinden biriydi.
Arap Yarımadası’nın, bugünkü Suud-i Arabistan'ın kuzeybatı kesiminde yaşamışlardı.
Yerleşimlerini kayalık dağlarda kurmuşlar, geçimlerini ise koyun yetiştiriciliği ve ticaret yoluyla sağlamışlardı.
“Eyke” denilen, birbirine girmiş, sık ve gür ağaçlardan oluşan bir ağaç topluluğuna taparlardı. Bunun yanında, ölçü ve tartıda hile yapmak, eksik ölçüp eksik tartmakla da ün salmışlardı.
Allah Teâlâ, onları yalnızca Allah’a kulluğa çağırmak, zulmü terk etmelerini ve insanların mallarını haksız yere yememelerini istemek üzere Hz. Şuayb (a.s)’ı Peygamber gönderdi. Ancak onlar onu yalanladılar ve davetine icabet etmediler.
Tevrat’ta, Ashâb-ı Eyke’nin Medyen kavmi olduğu zikredilir.
Medyen’in, Hz. İbrahim (a.s)’ın oğlu olduğu belirtilir. Bu kavmin Necef Çölü’nde yaşadığı, Hz. Musa (a.s)’ın Mısır’dan çıktığında onlara sığındığı, bir süre aralarında kaldığı ve onlardan biriyle evlendiği anlatılır.
Ayrıca, bu kavmin başka topluluklarla birleşerek İsrailoğulları’na karşı ittifaklar kurduğu da Tevrat’ta yer alır.
Kur’ân-ı Kerîm ise Medyen halkını ve Ashâb-ı Eyke’yi birçok yerde birlikte anar ve onların Semûd kavmine yakın bölgelerde yaşadıklarını bildirir. Allah’ın onlara da Şuayb (a.s)’ı gönderdiğini ve onun onları tevhide ve adalete çağırdığını haber verir.
Nitekim Allah-u Te'âlâ şöyle buyurur:
“Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik. Dedi ki:
‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin; sizin O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın. Sizi bolluk içinde görüyorum ama sizi kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum.’” (Hûd, 84)
Ve yine buyurur:
“Ashâb-ı Eyke ve Tubba‘ kavmi… Hepsi peygamberleri yalanladılar; böylece tehdidim hak oldu.” (Kâf, 14)
Şuayb (a.s), kavmini hikmetle ve yumuşak bir dille uyardı.
Şirkten ve haksız kazançtan vazgeçmezlerse Allah’ın azabıyla karşılaşacaklarını haber verdi.
Fakat onlar onu alay konusu yaptılar, zayıflıkla itham ettiler ve iman etmediler.
Bunun üzerine Allah onları şiddetli bir azapla cezalandırdı.
Öyle bir yakıcı sıcak musallat oldu ki, ne susuzluklarını giderecek bir su bulabildiler ne de serinleyecek bir gölge…
Dayanamayıp yurtlarından çıktılar. O sırada bir bulut gördüler. Sevinçle ona yöneldiler ve onu bir rahmet sandılar.
Fakat bulut, üzerlerine ateş kıvılcımları yağdırdı, ardından korkunç bir çığlık geldi ve hepsi helâk oldu.
Allah ise Şuayb (a.s)’ı ve onunla birlikte iman edenleri kurtardı.
Bu kıssada çok açık ibretler vardır:
Zulümle kazanılan malda bereket olmaz.
Günah üzerinde ısrar etmek, süre uzasa bile cezayı engellemez.
Allah mühlet verir, ama asla ihmal etmez.
Kim Allah’a sadakatle yönelirse kurtuluşa erer, kim yüz çevirirse helâk olur.
Bu anlamlar kalpte yer ettiğinde, insanın davranışlarını aydınlatan bir nur hâline gelir.
Nefisler çoğu zaman, bu tür kıssaları hatırlamaya muhtaçtır ki anlamlar canlı kalsın, dilden dile, gönülden gönüle zahmetsizce aktarılsın.
Zira samimi bir kalpten çıkan doğru bir söz, mutlaka ibret ve uyanış arayan başka kalplere yolunu bulur.
Allah en doğrusunu bilir; Resûlü de…
Okumayı tamamladıysan, Resûlullah’a salât ve selâm getir:
Allahümme salli alâ Muhammed.
Arapçadan tercüme:
Abdülhamid Doğan