Bilim insanlarına göre yaklaşık 200 milyon yıldan daha uzun bir süre önce, bugün bildiğimiz tüm kıtalar Pangea adı verilen dev bir süperkıtanın parçasıydı.
Bu dev kara kütlesi, gezegeni çevreleyen Panthalassa Okyanusu ile çevriliydi ve Dünya’nın Permiyen ile Triyas dönemlerinde varlığını sürdürüyordu.
PANGEA NASIL PARÇALANDI?
Yaklaşık 230 milyon yıl önce Dünya’nın derinliklerinde gerçekleşen jeolojik hareketler nedeniyle Pangea yavaş yavaş parçalanmaya başladı.
Bu süreç milyonlarca yıl boyunca devam etti ve sonunda:
Afrika
Güney Amerika
Kuzey Amerika
Avrupa
Asya
Avustralya
Antarktika
gibi günümüzdeki kıtalar ortaya çıktı.
Kıtalar bugün bile hareket etmeye devam ediyor; ancak bu hareket yılda yalnızca birkaç santimetre düzeyinde gerçekleşiyor.
BU FİKRİ İLK KİM ORTAYA ATTI?
Pangea fikri ilk kez 20. yüzyılın başlarında Alman bilim insanı Alfred Wegener tarafından ortaya atıldı.
Wegener, kıtaların bir zamanlar birleşik olduğunu ve zamanla birbirlerinden uzaklaştıklarını öne sürdü.
O dönemde birçok bilim insanı bu görüşe şüpheyle yaklaştı çünkü kıtaların nasıl hareket ettiği henüz bilinmiyordu.
Ancak 1960’larda geliştirilen Levha Tektoniği Teorisi, Wegener’in fikirlerini büyük ölçüde doğruladı.
LEVHA TEKTONİĞİ NEDİR?
Dünya’nın dış kabuğu, dev kaya levhalarından oluşur.
Bu levhalar:
Mantonun yavaş hareketleri
Jeolojik süreçler
İç enerji akımları
nedeniyle sürekli hareket eder.
İşte kıtaların yer değiştirmesi de bu levhaların hareketinden kaynaklanır.
PANGEA’NIN VARLIĞINI NASIL BİLİYORUZ?
Bilim insanları Pangea’nın varlığına dair güçlü kanıtlar bulmuştur:
Farklı kıtalarda bulunan aynı fosiller
Binlerce kilometre uzakta birbirine benzeyen kaya katmanları
Antik bitki ve hayvan türlerinin dağılımı
Geçmiş iklim kayıtları ve buzullaşma izleri
Bu bulgular, kıtaların bir zamanlar birleşik olduğunu güçlü şekilde desteklemektedir.
DÜNYA HÂLÂ DEĞİŞİYOR
Çoğu insan Dünya’nın sabit olduğunu düşünür. Ancak gerçekte yaşadığımız kıtalar sürekli hareket halindedir.
Bilim insanları milyonlarca yıl sonra Dünya’nın yeni bir süperkıta oluşturabileceğini bile düşünüyor.
Yani gezegenimizin hikâyesi hâlâ yazılmaya devam ediyor.
KISACASI
Bugün ayrı gördüğümüz kıtalar, bir zamanlar Pangea adı verilen tek bir dev kara parçasının parçalarıydı.
Milyonlarca yıl boyunca hareket eden tektonik levhalar, Dünya’nın yüzeyini yeniden şekillendirdi ve günümüzdeki kıtaları oluşturdu.
Belki de gelecekte, kıtalar bir kez daha birleşerek yeni bir süperkıta meydana getirecek.
Kaynaklar:
* United States Geological Survey (USGS)
* NASA Earth Observatory
* Encyclopaedia Britannica – Pangaea
* Geological Society of America
* Alfred Wegener – Continental Drift Theory
* National Geographic – Plate Tectonics
Bilgilendirme Notu:
Jeolojik zaman ölçekleri milyonlarca yılı kapsar. Bu nedenle kıtaların hareketi insan yaşamı boyunca fark edilmeyecek kadar yavaş gerçekleşmektedir.